Çocukta Diş Kırılırsa veya Düşerse İlk 60 Dakikada Ne Yapılmalı?

Çocukta Diş Kırılırsa veya Düşerse İlk 60 Dakikada Ne Yapılmalı?

İçindekiler 12 başlık
  1. Önce baş yaralanmasını düşünün
  2. Düşen diş süt dişi mi, kalıcı diş mi?
  3. Kalıcı diş düşerse ilk 60 dakikada ne yapılmalı?
  4. Süt dişi düşerse ne yapılmalı?
  5. Diş kırılırsa kırık parça ne yapılır?
  6. Dudak, dil ve diş eti yaralarında ne yapılır?
  7. Tetanoz aşısı gerekir mi?
  8. Diş yaralanmasında sık yapılan hatalar nelerdir?
  9. Okulda ve sporda diş yaralanmaları nasıl önlenir?
  10. Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
  11. Sık sorulan sorular
  12. Kaynaklar

Çocuğunuz parkta düştü, bisikletten kaydı ya da okulda bir arkadaşının kafasıyla çarpıştı; ağzı kanıyor ve ön dişlerinden biri kırılmış ya da tamamen yerinden çıkmış. Böyle bir anda aklınızdan geçen ilk soru şudur: düşen diş için ne yapılmalı, diş yerine takılabilir mi, ne kadar vaktimiz var? Panik çok doğal, ama doğru birkaç adım bu dakikalarda dişin geleceğini belirleyebilir.

Bu rehberde önce en kritik ayrımı yapıyoruz: düşen diş süt dişi mi, kalıcı diş mi? Ardından kalıcı dişin nasıl tutulacağını, hangi sıvıda taşınacağını, 60 dakika kuralını, kırık diş parçasının nasıl saklanacağını, dudak ve dil yaralarında yapılacakları, tetanoz konusunu ve okul ile sporda ağız koruyucunun rolünü sırasıyla anlatıyoruz.

Çocuğun dişi düşerse ilk olarak ne yapılmalı?

Önce baş yaralanmasını düşünün

Ağız çevresine gelen darbeler bazen başa ya da çeneye de yansır. Dişle ilgilenmeden önce, birkaç saniye ayırıp çocuğunuzun genel durumuna bakın. Aşağıdakilerden biri varsa, öncelik diş değil, acil servistir:

  • Kısa süreli de olsa bilinç kaybı ya da olayı hatırlamama.
  • Kusma, aşırı uykuya meyil, sersemlik veya dengesizlik.
  • Burundan ya da kulaktan kan veya berrak sıvı gelmesi.
  • Çenenin kapanmaması, belirgin şekil bozukluğu veya ağız açarken şiddetli ağrı.
  • Durmayan kanama ya da nefes almada güçlük.

Bunlar yoksa, sakin bir yere oturun, çocuğunuzu teselli edin ve ağzını temiz suyla nazikçe çalkalatarak nereden kan geldiğine bakın. Çocuklar ağızdaki kanın miktarını olduğundan fazla algılar; kan tükürükle karışınca çok daha fazla görünür.

Düşen diş süt dişi mi, kalıcı diş mi?

Bu ayrım her şeyi değiştirir, çünkü süt dişi ve kalıcı diş için yapılacaklar birbirinin tam tersidir. Süt dişi yerine takılmaz; çünkü yerine geri konan süt dişi, hemen arkasında gelişmekte olan kalıcı dişin tomurcuğuna zarar verebilir. Kalıcı diş ise mümkün olan en kısa sürede yerine konmalıdır.

İpucuBüyük olasılıkla süt dişiBüyük olasılıkla kalıcı diş
Çocuğun yaşı6 yaşından küçük7 ile 8 yaşından büyük
Dişin boyutuKüçük, kısa ve beyazDaha büyük, uzun ve hafif sarımsı
Kesici kenarDüz ve yıpranmışYeni sürmüşse tırtıklı
KökKısa, kısmen erimiş olabilirUzun ve sağlam
Ne yapılmalı?Yerine takmayın, aynı gün muayeneYerine takın veya sütte taşıyın, hemen muayene

6 ile 8 yaş arası, süt ve kalıcı dişlerin birlikte bulunduğu karma dönemdir ve ayırt etmek zor olabilir. Emin değilseniz dişi yerine takmaya çalışmayın; dişi süt içine koyun ve doğrudan diş hekimine götürün. Hekim dişe ve ağıza bakarak hangisi olduğunu kısa sürede anlar. Çocukların travma ve gelişim dönemine özgü değerlendirmesi çocuk diş hekimi (pedodontist) muayenesinin önemli bir parçasıdır.

Kalıcı diş düşerse ilk 60 dakikada ne yapılmalı?

Yerinden tamamen çıkan kalıcı diş (avülsiyon), diş hekimliğindeki gerçek acil durumlardan biridir. Dişin kökünün yüzeyinde, dişi kemiğe bağlayan canlı hücrelerden oluşan ince bir tabaka bulunur. Bu hücreler kurumaya karşı çok hassastır. Diş ağız dışında kuru kaldıkça bu hücreler ölür ve dişin yerine tutunma şansı azalır.

Uluslararası Dental Travmatoloji Derneği'nin (IADT) önerilerine göre adımlar şöyledir:

  1. Dişi bulun ve tacından tutun: Dişin beyaz, görünen kısmından tutun. Köke dokunmayın, ovmayın, silmeyin, kâğıt mendile sarmayın.
  2. Kirliyse çok kısa durulayın: Diş toprak ya da kum ile kirlendiyse, süt, serum fizyolojik veya çocuğun kendi tükürüğü ile birkaç saniye nazikçe çalkalayın. Fırçalamayın, sabun veya dezenfektan kullanmayın.
  3. Mümkünse yerine yerleştirin: Dişi doğru yönde (ön yüzü öne bakacak şekilde) yuvasına yerleştirin ve hafifçe bastırın. Çocuktan temiz bir bez ya da mendili ısırarak dişi yerinde tutmasını isteyin.
  4. Yerleştiremiyorsanız uygun sıvıda taşıyın: Dişi hemen bir bardak süte koyun. Süt yoksa serum fizyolojik ya da çocuğun bir bardağa tükürdüğü tükürük kullanılabilir.
  5. Hemen diş hekimine gidin: Dişi yerine taktıysanız da taşıdıysanız da, zaman kaybetmeden diş hekimine ulaşın. Yerine takılan dişin de esnek bir tel ile sabitlenmesi ve kontrol edilmesi gerekir.

60 dakika kuralı ne anlama gelir?

Kök yüzeyindeki hücrelerin canlılığı, dişin ağız dışında ne kadar süre kuru kaldığına bağlıdır. IADT kılavuzlarına göre diş ağız dışında 60 dakikadan uzun süre kuru kaldığında bu hücrelerin büyük olasılıkla canlılığını yitirdiği kabul edilir. Bu durumda diş yine de yerine konabilir, ancak uzun vadede tutunma şansı belirgin biçimde azalır.

Bu kuralın pratikteki anlamı şudur: dişin yere düştüğü andan itibaren her dakika önemlidir ve en kritik süre, dişin kuru olarak geçirdiği süredir. Dişi ilk birkaç dakikada uygun bir sıvıya koymak, hücrelerin canlı kalma süresini uzatır ve hekime ulaşmak için size zaman kazandırır. Yine de sıvı içinde de olsa beklemeyi uzatmamak gerekir.

Düşen diş hangi sıvıda taşınır?

Taşıma ortamıUygunlukNot
Dişin kendi yuvası (yerine takılmış)En elverişliMümkünse olay yerinde yapılmalı
Soğuk sütÇok uygunÇoğu evde, okulda ve markette bulunur
Serum fizyolojikUygunEcza dolabında varsa kısa süre için iyi bir seçenek
Çocuğun tükürüğü (bardakta)UygunKüçük çocuklarda dişi ağızda tutmak yutma riski nedeniyle önerilmez
Musluk suyuZayıfHücrelere zarar verir; yalnızca başka hiçbir şey yoksa, kuru bırakmaktan iyidir
Kuru mendil, peçete, cepUygun değilKök yüzeyi hızla kurur

Kalıcı diş tamamen çıkmayıp yerinden oynadıysa

Darbe her zaman dişi yuvasından tamamen çıkarmaz. Bazen diş yerinde kalır ama öne ya da arkaya yatar, biraz uzamış gibi görünür veya diş etinin içine doğru gömülür. Bu tür yer değiştirmeler (lüksasyon yaralanmaları) dışarıdan daha masum görünse de dişin siniri ve kökü açısından önemlidir. Dişi parmakla zorlayarak eski yerine itmeye çalışmayın; yanlış yöne yapılan baskı kök çevresindeki dokulara ek zarar verebilir. Çocuğunuzun dişlerini kapatmasını isteyin: dişler eskisi gibi kapanmıyor, oynayan diş karşı dişe çarpıyorsa bu bilgiyi hekime iletin. Bu sırada soğuk uygulama ve yumuşak beslenme rahatlatır. Yer değiştiren kalıcı dişler çoğu zaman aynı gün yerine yönlendirilir ve kısa bir süre için sabitlenir; ardından birkaç ay boyunca sinir canlılığı kontrollerle izlenir. Erken müdahale, ileride kanal tedavisi gibi ek işlemlere gerek kalma olasılığını azaltabilir.

Süt dişi düşerse ne yapılmalı?

Süt dişi tamamen yerinden çıktıysa yerine takılmaz. Bu, ebeveynler için şaşırtıcı olabilir, ama süt dişinin hemen arkasında ve üstünde kalıcı dişin tomurcuğu gelişmektedir. Yerine bastırılan süt dişi bu tomurcuğa baskı yapabilir, enfeksiyon taşıyabilir ve kalıcı dişin gelişimini olumsuz etkileyebilir.

  • Kanayan bölgeye temiz bir gazlı bez ya da bez parçası koyun ve çocuğun 10 ile 15 dakika hafifçe ısırmasını sağlayın.
  • Dişi atmayın; bir kaba koyup muayeneye götürün. Hekim, dişin tamamının çıkıp çıkmadığını, kök parçası kalıp kalmadığını görmek isteyebilir.
  • Dudak ve yanak şişliği için dışarıdan bir beze sarılı soğuk uygulama yapabilirsiniz.
  • Aynı gün diş hekimi muayenesi uygundur; çevre dokuların ve komşu dişlerin durumu kontrol edilir.

Süt dişi tamamen çıkmayıp yalnızca yerinden oynadıysa, içeri gömüldüyse ya da yön değiştirdiyse, evde düzeltmeye çalışmayın. Bu durumların bir kısmı kendiliğinden düzelirken, bir kısmı tedavi gerektirebilir. Darbeden haftalar sonra süt dişinde gri ya da koyu renk değişikliği olabilir; bu da kontrolde değerlendirilir.

Diş kırılırsa kırık parça ne yapılır?

Ön dişlerin ucundan bir parça kırılması, çocuklarda en sık görülen diş yaralanmasıdır. Kırık parça bulunabilirse, çoğu zaman dişe yeniden yapıştırılabilir. Bu da dişin kendi rengini ve şeklini korumanın en doğal yollarından biridir.

  1. Kırık parçayı bulun; düştüğü yeri, çocuğun dudağını ve ağız içini kontrol edin.
  2. Parçayı kurumaması için temiz bir kapta su veya serum fizyolojik içine koyun.
  3. Dişte pembe ya da kırmızı bir nokta görünüyorsa, sinir dokusu (pulpa) açığa çıkmış olabilir; bu durumda muayene aynı gün yapılmalıdır.
  4. Kırık yüzey soğuk havaya ve içeceklere hassas olabilir; ılık su içmek rahatlatır.
  5. Diş hekimine parçayla birlikte gidin.

Parça bulunamazsa ya da yapıştırmaya uygun değilse, kırık bölge diş renginde dolgu malzemesi ile yeniden şekillendirilebilir. Çocuklarda ve gençlerde ön dişin görünümünü geri kazandırmaya yönelik bu tür uygulamalar estetik diş hekimliği kapsamında, dişin büyüme ve gelişme durumu dikkate alınarak planlanır.

Dudak, dil ve diş eti yaralarında ne yapılır?

Ağız içi dokuların kanlanması çok zengindir; bu yüzden küçük bir kesik bile çok kanıyormuş gibi görünebilir. Neyse ki aynı zengin kanlanma, bu yaraların hızlı iyileşmesini de sağlar.

  • Yarayı temiz suyla nazikçe yıkayın ve içinde toprak, taş veya diş parçası olup olmadığına bakın.
  • Temiz bir gazlı bez ya da bezle 10 ile 15 dakika kesintisiz bastırın; sık sık kaldırıp bakmak kanamayı uzatır.
  • Dudak şişliği için beze sarılı buz veya soğuk bir kaşıkla dışarıdan soğuk uygulayın.
  • İlk saatlerde ılık ya da soğuk, yumuşak yiyecekler tercih edin; tuzlu, ekşi ve baharatlı gıdalar yarayı yakar.

Dudağın tamamını boydan boya geçen, dudak çizgisini (kırmızı kısım ile cildin birleştiği yer) bölen, ağzı açık duran ya da 15 dakikalık bastırmaya rağmen durmayan kanamalarda dikiş gerekebilir; bu durumlarda acil servise başvurmak gerekir. Yarada yabancı cisim (örneğin kırık diş parçası) kalmış olabileceği düşünülüyorsa bu mutlaka bildirilmelidir; dudağa saplanan diş parçaları zaman zaman röntgenle aranır.

Tetanoz aşısı gerekir mi?

Diş travmalarında, özellikle yaralanma toprak, çakıl veya kirli bir zeminle temas sonucunda oluştuysa ya da diş yerden alınıp yerine takıldıysa, tetanoz aşı durumunun kontrol edilmesi önerilir. Çocukların çoğu rutin aşı takvimi kapsamında tetanoza karşı aşılanmıştır, ancak son dozun zamanı ve yaranın türüne göre ek bir doz gerekip gerekmediğine çocuğun hekimi karar verir. Aşı kartını ya da e-Nabız kayıtlarını yanınıza almanız bu değerlendirmeyi hızlandırır. Antibiyotik gerekip gerekmediğine de muayeneyi yapan hekim karar verir; evde kendiliğinden ilaç başlanmamalıdır.

Diş yaralanmasında sık yapılan hatalar nelerdir?

  • Kalıcı dişi kökünden tutmak ve silmek: Kök yüzeyindeki canlı hücreler zarar görür.
  • Dişi peçeteye sarıp cebe koymak: Diş birkaç dakikada kurur; en sık yapılan ve en çok zarar veren hatadır.
  • Dişi musluk suyunda uzun süre bekletmek veya sabunla yıkamak.
  • Süt dişini yerine takmaya çalışmak: Altındaki kalıcı dişin gelişimine zarar verebilir.
  • "Kanama durdu, sorun yok" diye kontrole gitmemek: Görünür hasar olmasa da dişin sinirinde veya kökünde sorun gelişebilir; renk değişikliği haftalar sonra ortaya çıkabilir.
  • Kırık parçayı atmak: Çoğu zaman yeniden yapıştırılabilir.
  • Baş yaralanması belirtilerini gözden kaçırmak: Ağızdaki kan dikkati dağıtır; çocuğun genel durumu her zaman önce gelir.

Okulda ve sporda diş yaralanmaları nasıl önlenir?

Çocuklarda diş yaralanmalarının önemli bir kısmı oyun, bisiklet, paten, kaykay ve temaslı sporlar sırasında olur. Tüm kazaları önlemek mümkün değildir, ama riski belirgin biçimde azaltmak mümkündür.

  • Ağız koruyucu: Futbol, basketbol, dövüş sporları, hokey ve ragbi gibi temas riski olan sporlarda ağız koruyucu kullanımı önerilir. Kişiye özel ölçüyle hazırlanan koruyucular daha iyi oturur ve konuşmayı daha az etkiler.
  • Kask: Bisiklet, scooter ve paten sırasında kask, yüz ve çene yaralanmalarını da azaltır; bazı sporlarda yüz siperli kask tercih edilir.
  • Öne çıkık üst dişler: Üst ön dişleri belirgin biçimde önde olan çocuklarda travma riski daha yüksektir; ortodontik değerlendirme bu açıdan da yararlı olabilir.
  • Okul ile iletişim: Öğretmenlerin ve beden eğitimi sorumlularının "kalıcı diş düşerse süte koy" bilgisini bilmesi, dakikaların önemli olduğu durumlarda büyük fark yaratır.
  • Ev güvenliği: Küçük çocuklarda merdiven kapısı, kaymaz paspas ve sehpa köşe koruyucuları basit ama etkili önlemlerdir.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Ağız ve diş yaralanmalarının çoğunda aynı gün içinde diş hekimi muayenesi önerilir. Aşağıdaki durumlarda ise beklemeden başvurmak gerekir:

  • Kalıcı diş tamamen yerinden çıktıysa (dakikalar önemlidir).
  • Diş yerinden oynadıysa, içeri gömüldüyse, öne veya arkaya yatmışsa ya da ısırırken çarpıyorsa.
  • Kırık dişte pembe veya kırmızı bir nokta görünüyorsa.
  • Diş eti, dudak veya dilde 15 dakikalık bastırmaya rağmen durmayan kanama varsa.
  • Darbeden günler ya da haftalar sonra dişte renk değişikliği, diş etinde şişlik veya sivilce benzeri kabarcık ortaya çıktıysa.

Travma geçiren dişlerin bir kısmında sorunlar haftalar veya aylar sonra ortaya çıkabildiği için, ilk tedaviden sonraki kontroller de önemlidir. Bu takip, çocuk diş hekimliği kontrollerinin bir parçası olarak planlanır. Çocuğunuz henüz düzenli kontrollere başlamadıysa, çocuğun ilk kez diş hekimine ne zaman götürülmesi gerektiğini anlattığımız yazı size yol gösterebilir. Süt dişi düşmeden arkasından kalıcı diş çıkması gibi travmayla ilgisi olmayan durumlar için ise köpekbalığı dişi rehberimize bakabilirsiniz.

Maltepe'deki diş polikliniği olarak çocuklarda diş yaralanmalarının değerlendirmesini ve sonrasındaki takibi yapıyoruz. Muayene ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Düşen kalıcı diş tekrar tutar mı?

Kalıcı diş hızla yerine takıldığında ya da kısa süre içinde süt gibi uygun bir sıvıda taşındığında tutunma şansı belirgin biçimde artar. Ancak sonuç; dişin ağız dışında kuru kaldığı süreye, kökün gelişim durumuna ve çevre dokuların hasarına bağlıdır. Yerine konan dişler bir süre esnek bir telle sabitlenir ve aylar boyunca kontrollerle izlenir.

Süt dişi düşerse yerine yenisi daha erken mi çıkar?

Kazayla erken kaybedilen bir süt dişinin yerine kalıcı dişin hemen çıkması beklenmez. Kalıcı diş kendi gelişim takvimine göre sürer; bazen beklenenden biraz geç de çıkabilir. Bu bekleme dönemi çoğu zaman sorun yaratmaz. Ön dişlerde estetik kaygı varsa ya da çevre dişlerde kayma riski görülürse hekim seçenekleri konuşabilir.

Darbe alan dişin rengi neden griye döner?

Darbe sonrası dişin içindeki damarlar etkilenebilir ve dişin içine sızan kan zamanla dişte pembe, gri ya da koyu bir renk değişikliğine yol açabilir. Süt dişlerinde bu renk bazen aylar içinde açılabilir, bazen de dişin sinirinin canlılığını yitirdiğini gösterebilir. Renk değişikliği fark ettiğinizde kontrolde göstermeniz uygun olur.

Dişi ağızda tükürükte taşımak güvenli mi?

Ergenlik çağındaki büyük çocuklar ve yetişkinler dişi yanak ile dişler arasında tutarak taşıyabilir. Küçük çocuklarda ise dişi yutma veya soluk borusuna kaçırma riski olduğundan bu önerilmez. Bunun yerine çocuğun bir bardağa tükürmesi ve dişin bu tükürüğün içinde taşınması daha güvenlidir. Süt bulunabiliyorsa ise süt tercih edilir.

Kırık diş parçası ne kadar süre saklanabilir?

Kırık parça, kurumadığı sürece dişe yapıştırılmaya uygun kalabilir. Parçayı su veya serum fizyolojik içinde saklamak, rengini ve yapışma kalitesini korumaya yardımcı olur. Muayene hemen yapılamıyorsa parçayı nemli tutarak saklamaya devam edin ve ilk muayenede hekime gösterin. Kuru kalan parçalar renk değiştirebilir.

Ağız koruyucu hangi yaştan itibaren kullanılabilir?

Ağız koruyucu, çocuğun temaslı bir sporla düzenli olarak ilgilenmeye başladığı her yaşta düşünülebilir. Süt ve kalıcı dişlerin birlikte bulunduğu dönemde dişler değiştikçe koruyucunun da yenilenmesi gerekebilir. Kişiye özel hazırlanan koruyucular daha rahat oturur; uyumu kontrollerde gözden geçirilir.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekiminizle birlikte verilir.

İlgili tedaviÇocuk diş hekimliği (pedodonti)

Tedavinin aşamaları, süreci ve sık sorulan sorular rehber sayfamızda.

Rehberi inceleyin
Benzer Yazılar
Ağızdan Nefes Alma Çocuklarda Çene ve Diş Gelişimini Nasıl Etkiler?

Çocuğunuzun gece ağzı açık uyuduğunu ve gündüz de çoğunlukla burnundan değil ağzından nefes aldığını fark ettiyseniz, çocukta ağızdan nefes alma durumunun sadece masum bir alışkanl..

Çocuklarda Diş Gıcırdatma (Bruksizm) Görülür mü, Tedavi Gerekir mi?

Geceleri çocuğunuzun odasından gelen, dişlerin birbirine sürtünmesiyle oluşan tiz bir ses sizi uyandırmış ve "bu normal mi, zararlı mı" diye düşünmeye başlamış olabilirsiniz. Çocuk..

Köpekbalığı Dişi: Süt Dişi Düşmeden Arkadan Kalıcı Diş Çıkarsa Ne Yapılır?

Çocuğunuzun dişlerini fırçalarken ya da gülerken fark ettiniz: alt ön dişlerin hemen arkasında yeni, tırtıklı kenarlı bir diş belirmiş, ama öndeki süt dişi hâlâ yerinde duruyor. Sü..