Diş Arası Açıklığı (Diastema) Nasıl Kapatılır?

Diş arası açıklığı, en çok iki üst ön diş arasında fark edilen ve tıpta diastema olarak adlandırılan boşluktur. Kimi için bir karakter özelliği, kimi için ise fotoğraflarda gülümsemekten kaçınma nedenidir. Boşluğun yeni mi oluştuğu, yıllardır mı var olduğu, büyüyüp büyümediği ve hangi yöntemle kapatılacağı, kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Bazı boşluklar yalnızca estetik bir tercih konusudur, bazıları ise diş eti hastalığı gibi tedavi gerektiren bir durumun ilk işaretidir.

Bu yazıda diş arası açıklığının nedenlerini, çocuklarda neden çoğu zaman normal kabul edildiğini, bonding, lamine ve ortodonti seçeneklerinin hangi durumda öne çıktığını ve kapatılan boşluğun neden yeniden açılabildiğini anlatıyoruz. Seçeneklerin genel çerçevesini estetik diş hekimliği sayfamızda da bulabilirsiniz.

Diş arası açıklığı nasıl kapatılır?

Diş arası açıklığı neden olur?

Diş arasındaki boşluk tek bir nedene bağlı değildir ve doğru yöntemi seçmek için önce nedenin anlaşılması gerekir. En sık nedenler şunlardır:

• Diş ve çene boyutu uyumsuzluğu: Dişler, yerleştikleri çene kemiğine göre küçükse aralarında boşluk kalır. Bu durum çoğu zaman ailesel olarak görülür; anne ya da babada da benzer bir boşluk bulunur.
• Küçük ya da eksik yan kesici dişler: Ön dişlerin hemen yanındaki yan kesiciler doğuştan küçük (mandal şeklinde) ya da hiç oluşmamış olabilir. Bu durumda ön dişler arasında ve yanlarda boşluklar kalır.
• Kalın ya da aşağıya uzanan dudak bağı (frenulum): Üst dudağın iç yüzünü diş etine bağlayan doku, bazı kişilerde kalın ve iki ön diş arasına kadar uzanır. Bu doku dişlerin birbirine yaklaşmasını engelleyebilir.
• Dil itme ve alışkanlıklar: Yutkunurken dilin ön dişlere baskı yapması, uzun süren parmak emme ve dudak ısırma gibi alışkanlıklar, ön dişleri öne ve yanlara doğru iterek boşluk oluşturabilir.
• Diş eti hastalığı: İleri diş eti hastalığında dişi tutan kemik kaybolur, dişler sallanır ve öne doğru yelpaze gibi açılır. Yetişkinlikte yeni ortaya çıkan ya da büyüyen boşlukların önemli bir nedenidir.
• Eksik ya da çekilmiş dişler: Çekilen bir dişin yeri uzun süre boş kalırsa komşu dişler bu boşluğa doğru kayar ve diş dizisinde yeni açıklıklar oluşur.
• Fazla diş ya da gömülü diş: İki ön diş arasında, kemik içinde bulunan fazladan bir diş (meziodens) boşluğa yol açabilir. Bu durum röntgenle anlaşılır.

Bu nedenlerden birkaçı aynı kişide bir arada bulunabilir. Örneğin hem küçük yan kesici dişler hem de kalın bir dudak bağı olabilir. Muayenede dişlerin boyutu, diş etinin sağlığı, dudak bağı, dil hareketleri ve gerekirse röntgen birlikte değerlendirilir.

Çocuklarda diş arası açıklığı normal mi?

Çoğu durumda evet. Süt dişleri döneminde dişler arasında boşluk olması beklenen ve hatta istenen bir durumdur; çünkü kalıcı dişler süt dişlerinden daha büyüktür ve bu boşluklar onlara yer açar. Süt dişleri sık ve aralıksız dizilmişse, kalıcı dişlerde çapraşıklık olasılığı artar.

Yaklaşık 7-12 yaşları arasında, kalıcı ön dişler sürdükten sonra üst ön dişler arasında belirgin bir boşluk ve dişlerin yelpaze gibi dışa doğru açılması sıkça görülür. Bu döneme halk arasında ve diş hekimliğinde "çirkin ördek yavrusu dönemi" denir. Bunun nedeni, henüz sürmemiş köpek dişlerinin kemik içinde ön dişlerin köklerine baskı yapmasıdır. Köpek dişleri genellikle 11-13 yaşlarında sürdüğünde bu baskı ortadan kalkar ve boşluk çoğu zaman kendiliğinden kapanır ya da belirgin şekilde küçülür.

Bu nedenle bu yaştaki bir çocukta boşluğu hemen kapatmaya çalışmak genellikle gerekmez. Ancak şu durumlarda değerlendirme önerilir: Boşluk 2 milimetreden belirgin şekilde genişse, köpek dişleri sürdükten sonra hâlâ kapanmamışsa, dudak bağı diş etine çok yakın ve kalınsa ya da röntgende fazladan bir diş görülüyorsa. Çocuğun ağız alışkanlıkları (parmak emme, dil itme) varsa bunlar da erken dönemde ele alınmalıdır.

Diş arası açıklığını kapatma yöntemleri nelerdir?

Aşağıdaki tablo, en sık kullanılan seçeneklerin genel özelliklerini karşılaştırır. Hangi yöntemin uygun olduğu boşluğun büyüklüğüne, nedenine, dişlerin şekline ve kişinin beklentisine göre muayenede belirlenir.

Bonding (kompozit ile kapatma)

Bonding, dişin yüzeyine diş renginde kompozit reçinenin katman katman eklenerek şekillendirilmesidir. Diş kesilmeden ya da çok az hazırlıkla yapılabildiği için küçük ve orta boy boşluklarda sık tercih edilir. İşlem çoğunlukla tek seansta tamamlanır ve gerekirse ileride değiştirilebilir ya da tamamen kaldırılabilir. Kompozit zamanla çay, kahve ve sigaraya bağlı olarak renk değiştirebilir, kenarlarından küçük parçalar kopabilir; ancak bu durumlar genellikle kolayca onarılabilir. Boşluk çok genişse, iki dişe eşit miktarda ekleme yapılsa bile dişler fazla geniş ve kare görünebilir; bu durumda başka yöntemler değerlendirilir.

Lamine kaplama

Lamine, dişin ön yüzüne yapıştırılan, birkaç kontakt lens kalınlığında porselen yapraklardır. Boşluğun yanı sıra dişlerin rengi, şekli ya da küçük kırıkları da düzeltilmek isteniyorsa öne çıkar. Porselen renk değişimine dirençlidir ve doğal diş görünümüne yakın bir ışık geçirgenliği sağlar. Dişin ön yüzünden ince bir tabakanın alınması gerekip gerekmediği, dişlerin konumuna göre değişir; bazı durumlarda hiç ya da çok az hazırlık yeterlidir. Bu konuyu lamine kaplamanın dişleri törpüleyip törpülemediğini anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık.

Ortodonti: diş teli ve şeffaf plak

Ortodontik tedavi, boşluğu dişleri yerinden hareket ettirerek gerçekten kapatan tek yöntemdir. Dişlerin boyutu normal, ama aralarında birden fazla boşluk varsa, ya da boşlukla birlikte kapanış bozukluğu, öne itilmiş dişler veya çapraşıklık bulunuyorsa genellikle ilk seçenektir. Sabit tel ya da uygun vakalarda şeffaf plaklarla yapılabilir. Tedavi süresi boşluğun büyüklüğüne ve eşlik eden sorunlara göre birkaç ay ile bir iki yıl arasında değişir. Ayrıntılar için ortodonti tedavisi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Birleşik yaklaşımlar

Bazı durumlarda tek bir yöntem yeterli olmaz. Örneğin küçük yan kesici dişlerde, önce ortodontiyle boşluklar dişlerin arasında dengeli biçimde dağıtılır, ardından küçük dişler bonding ya da lamine ile normal boyutlarına getirilir. Eksik bir diş varsa, ortodontiyle boşluk ya tamamen kapatılır ya da implant veya köprü için uygun genişliğe ayarlanır.

Hangi durumda hangi yöntem seçilir?

Kesin karar muayenede verilir, ama genel olarak şu eşleştirmeler yol gösterir:

• İki ön diş arasında küçük tek boşluk, dişler normal görünümde: Çoğu zaman bonding düşünülür. Kısa sürede ve dişe dokunmadan yapılabilmesi avantajdır.
• Boşluk var ve dişlerin rengi, şekli de değiştirilmek isteniyor: Lamine öne çıkabilir.
• Birden fazla dişte boşluk, öne doğru açılmış dişler ya da kapanış bozukluğu: Ortodonti genellikle ilk adımdır.
• Doğuştan küçük yan kesiciler: Ortodonti ile boşluk dağıtımı, ardından bonding ya da lamine sık kullanılan bir kombinasyondur.
• Kalın dudak bağı: Ortodontik kapatma ile birlikte, çoğu zaman kapatmadan sonra yapılan küçük bir cerrahi müdahale (frenektomi) gündeme gelebilir. Dudak bağının ne zaman alınacağı hekim tarafından planlanır.
• Diş eti hastalığına bağlı açılma: Önce diş eti tedavisi yapılır; sallanan dişler sabitlenmeden ve iltihap kontrol altına alınmadan estetik kapatma yapılmaz.
• Eksik dişe bağlı boşluk: Ortodonti, implant, köprü ya da protez seçenekleri birlikte değerlendirilir.

Bu karar verilirken yüz oranları, gülerken görünen diş miktarı ve dudak çizgisi de dikkate alınır. Aynı genişlikteki bir boşluk, bir kişide bonding ile doğal görünürken, başka birinde dişleri orantısız gösterebilir.

Kapatılan diş arası boşluğu yeniden açılır mı?

Evet, açılabilir; bu nedenle kapatma planının önemli bir parçası, boşluğun geri gelmesini önlemektir. Diş arası boşluklar, özellikle iki üst ön diş arasındaki boşluk, ortodontik olarak kapatıldıktan sonra yeniden açılmaya en yatkın durumlardan biridir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:

• Diş çevresindeki lif yapılarının dişleri eski konumlarına doğru çekme eğilimi
• Boşluğa yol açan nedenin (dil itme, kalın dudak bağı, diş eti hastalığı) devam etmesi
• Pekiştirme aparatının kullanılmaması ya da erken bırakılması
• Yaşla birlikte dişlerin doğal olarak hareket etmeye devam etmesi

Ortodontik kapatmadan sonra genellikle ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince bir sabit pekiştirme teli ve gece takılan şeffaf pekiştirme plakları kullanılır. Ön dişler arasındaki boşluklarda sabit pekiştirmenin uzun süre, çoğu zaman süresiz olarak yerinde kalması önerilir. Pekiştirme aparatlarının neden bu kadar önemli olduğunu tel tedavisi bitince pekiştirme plağı takılmazsa ne olacağını anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık.

Bonding ve lamine ile yapılan kapatmalarda dişler hareket ettirilmediği için klasik anlamda nüks olmaz. Ancak dil itme ya da diş eti hastalığı gibi bir neden devam ediyorsa, dişler zamanla yine yer değiştirebilir ve restorasyonların yanında yeni boşluklar oluşabilir.

Yetişkinlikte yeni oluşan diş arası boşluğu neyin işaretidir?

Yıllardır var olan ve büyüklüğü değişmeyen bir boşluk genellikle gelişimseldir. Buna karşın yetişkinlikte daha önce olmayan bir boşluğun ortaya çıkması ya da var olan boşluğun büyümesi, mutlaka değerlendirilmesi gereken bir değişikliktir. Bu durumun en sık nedeni ilerleyen diş eti hastalığıdır. Diş eti hastalığında dişleri tutan kemik azaldıkça dişler, özellikle üst ön dişler, öne ve yanlara doğru açılır.

Diş fırçalarken kanama, diş etlerinde çekilme, ağız kokusu, dişlerde sallanma hissi ve dişlerin uzamış gibi görünmesi bu tabloya eşlik edebilir. Böyle bir durumda önce diş eti tedavisi yapılır; boşluğun kapatılması ancak diş eti sağlığı sağlandıktan ve dişler stabil hale geldikten sonra planlanır. Arka dişlerin eksik olması ve ısırma kuvvetinin ön dişlere binmesi de ön dişlerin açılmasına yol açabilir.

Boşluk kapatıldıktan sonra nelere dikkat edilmeli?

Hangi yöntemle kapatılırsa kapatılsın, sonucun uzun süre korunması büyük ölçüde günlük alışkanlıklara bağlıdır. Bonding ve lamine sonrasında ön dişlerle sert kabuklu yiyecekleri kırmak, tırnak yemek, kalem ya da şişe kapağı ısırmak restorasyonların kenarlarında kırılmalara yol açabilir. Kapatılan bölgede diş arası artık daha dar olduğu için diş ipi ya da ince ara yüz fırçasıyla her gün temizlik yapmak, diş eti iltihabını ve renklenmeyi önler.

Ortodontiyle kapatma yapıldıysa sabit pekiştirme telinin çevresi plak biriktirmeye yatkındır; bu bölgeyi özenle temizlemek ve telde kopma ya da gevşeme fark ettiğinizde beklemeden kontrole gelmek gerekir. Gece diş gıcırdatma alışkanlığınız varsa, hem restorasyonları hem de dişleri korumak için gece plağı ihtiyacı değerlendirilebilir. Altı ayda bir yapılan kontroller, küçük sorunların büyümeden fark edilmesini sağlar.

Diş arası açıklığında sık yapılan hatalar

• Çocuklarda çirkin ördek yavrusu dönemindeki boşluğu hemen kapatmaya çalışmak: Bu dönemdeki boşluklar çoğu zaman köpek dişleri sürünce küçülür.
• Diş arasına lastik takarak boşluğu evde kapatmaya çalışmak: Sosyal medyada görülen bu yöntem, lastiğin diş eti altına kayarak dişi tutan dokulara zarar vermesine ve hatta diş kaybına yol açabilir.
• Yetişkinlikte yeni çıkan boşluğu yalnızca estetik sorun sanmak: Diş eti hastalığı atlanırsa kapatılan boşluk yeniden açılır ve dişler kaybedilebilir.
• Ortodonti sonrası pekiştirme aparatını bırakmak: Ön diş boşluklarının nüks etme eğilimi yüksektir.
• Geniş boşluğu tek başına bonding ile kapatmak: Dişler orantısız derecede geniş görünebilir; boşluk dağıtımı için ortodonti gerekebilir.
• İnternetten alınan plaklarla dişleri hekim kontrolü olmadan hareket ettirmek: Kemik ve diş eti durumu değerlendirilmeden yapılan diş hareketi, kök ve diş eti sorunlarına yol açabilir.

Diş arası açıklığı için ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Boşluk sizi estetik olarak rahatsız ediyorsa seçenekleri öğrenmek için muayene yeterlidir. Şu durumlarda ise değerlendirme beklememelidir:

• Yetişkinlikte yeni ortaya çıkan ya da giderek büyüyen boşluk
• Boşlukla birlikte diş eti kanaması, çekilmesi ya da ağız kokusu
• Dişlerde sallanma hissi ya da dişlerin öne doğru açılması
• Çocukta köpek dişleri sürdükten sonra kapanmayan geniş boşluk
• Çocukta süt dişi düştükten sonra uzun süre çıkmayan kalıcı diş
• Konuşurken ıslık sesi ya da yemek sıkışması gibi işlevsel sorunlar

Maltepe'deki diş polikliniği ekibimiz muayenede boşluğun nedenini, diş eti sağlığını ve yüz oranlarını birlikte değerlendirerek seçenekleri anlatır. Kapatma yöntemi, gülüş tasarımı bütünlüğü içinde planlanır. Muayene ve randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Diş arası açıklığı kendiliğinden kapanır mı?

Çocuklarda, özellikle 7-12 yaş arasındaki çirkin ördek yavrusu döneminde, üst ön dişler arasındaki boşluk köpek dişleri sürdüğünde çoğu zaman kendiliğinden küçülür ya da kapanır. Yetişkinlerde ise boşluklar genellikle kendiliğinden kapanmaz. Yetişkinlikte boşluğun kendi kendine değişmesi, özellikle büyümesi, diş eti hastalığı gibi bir nedenin işareti olabileceği için değerlendirilmelidir.

Bonding ile kapatılan boşluk ne kadar dayanır?

Kompozit bonding uygun bakımla uzun yıllar kullanılabilir. Ancak süre kişiye göre değişir; gıcırdatma, tırnak yeme, kalem ısırma, sigara ve sık çay-kahve tüketimi ömrünü ve rengini etkiler. Kenarlardan kopmalar ve renklenme genellikle aynı seansta onarılabilir. Düzenli kontrollerde yüzeyin parlatılması da görünümün korunmasına yardımcı olur.

Şeffaf plak ile diş arası boşluğu kapatılır mı?

Uygun vakalarda evet. Şeffaf plaklar, ön dişler arasındaki boşlukları ve birden fazla küçük boşluğu kapatmak için kullanılabilir. Boşluğun büyüklüğü, dişlerin eğimi ve eşlik eden kapanış sorunları, şeffaf plağın mı yoksa sabit telin mi daha uygun olduğunu belirler. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, tedavi sonrası pekiştirme aparatı kullanmak gerekir.

Dudak bağı (frenulum) ameliyatı ne zaman yapılır?

Kalın dudak bağı boşluğun nedeni olarak değerlendirildiğinde, küçük bir cerrahi müdahale (frenektomi) gündeme gelebilir. Bu işlemin zamanlaması önemlidir. Çoğu durumda önce ortodontiyle boşluk kapatılır, ardından dudak bağı düzenlenir; böylece iyileşme sırasında oluşan doku boşluğun yeniden açılmasını engellemeye yardımcı olur. Çocuklarda karar, köpek dişlerinin sürmesi beklenerek verilir.

Diş arası boşluk konuşmayı etkiler mi?

Geniş boşluklar bazı kişilerde "s" ve "ş" seslerinin çıkarılmasında ıslık benzeri bir sese ya da hava kaçmasına yol açabilir. Küçük boşluklarda bu genellikle fark edilmez. Ayrıca boşlukta yemek sıkışması da sık görülen bir şikâyettir. Konuşma ya da beslenmeyle ilgili sorun yaşıyorsanız, boşluğun kapatılması estetiğin yanında işlevsel açıdan da değerlendirilebilir.

Diş arası açıklığını kapatmak zorunlu mu?

Hayır. Sağlıklı diş etine sahip, nedeni gelişimsel olan ve büyümeyen bir boşluğu kapatmak sağlık açısından zorunlu değildir; birçok kişi bu boşluğu bilinçli olarak korur. Boşluğun kapatılması kişinin estetik tercihine bağlıdır. Ancak boşluk diş eti hastalığı, eksik diş ya da dişlerin öne doğru açılması gibi bir sorunla ilişkiliyse, o sorunun tedavisi sağlık açısından önemlidir.

Kaynaklar

• ADA MouthHealthy: Orthodontics
• ADA MouthHealthy: Veneers
• NHS: Gum disease

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekiminizle birlikte verilir.