Dolgudan Sonra Diş Hassasiyeti Neden Olur, Geçer mi?

Dolgu yaptırdınız, uyuşukluk geçti ve birkaç saat sonra soğuk su içerken dişinizde ince bir sızı hissettiniz. Belki de ısırdığınızda o dişte tuhaf bir batma var. Dolgudan sonra diş hassasiyeti, diş hekimine en sık sorulan konulardan biridir ve çoğu zaman geçici bir iyileşme tepkisidir; ancak bazı belirtiler dolgunun ayar gerektirdiğini ya da dişin sinirinin (pulpa) daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu gösterir.

Bu yazıda hassasiyetin neden ortaya çıktığını, soğuk, sıcak, tatlı ve ısırma ağrısının neyi anlattığını, ne kadar sürmesinin olağan sayıldığını ve hangi durumda tekrar muayeneye gitmeniz gerektiğini adım adım bulacaksınız.

Dolgudan sonra diş hassasiyeti normal mi, ne kadar sürer?

Dolgudan sonra diş neden hassaslaşır?

Dişin dış katmanı olan mine hissizdir; ancak altındaki dentin, sinire uzanan binlerce mikroskobik kanalcık (dentin tübülü) içerir. Çürük temizlenirken bu kanalcıklar açığa çıkar ve içlerindeki sıvının hareketi sinire sinyal taşır. Dolgu bu yüzeyi kapatsa da sinirin sakinleşmesi zaman alır. Hassasiyetin arkasında genellikle aşağıdaki nedenlerden biri ya da birkaçı vardır.

Derin çürük ve sinire yakınlık

Çürük ne kadar derinse, dolgu ile sinir arasında kalan sağlıklı dentin o kadar incedir. İnce bir dentin tabakası, soğuk ve sıcak gibi uyaranları sinire daha hızlı iletir. Ayrıca çürüğün kendisi sinirde zaten hafif bir iltihap (geri dönüşlü pulpit) başlatmış olabilir. Bu durumda hassasiyet, dolgunun kusurundan değil sinirin önceki yükünden kaynaklanır ve çoğu zaman haftalar içinde yatışır.

İşlem sırasında sinirin yorulması

Çürük temizliği, frezin oluşturduğu ısı ve titreşim, yüzeyin kurutulması ve dolgu öncesi kullanılan asitli hazırlık maddeleri sinir için küçük bir travmadır. Sağlıklı bir sinir bu yükü kısa sürede tolere eder; ama ilk günlerde soğuk bir yudum bile normalden daha fazla hissedilebilir.

Kompozitin sertleşirken büzülmesi

Diş rengindeki kompozit dolgular ışıkla sertleştirilir ve bu sırada hacimce az da olsa büzülür (polimerizasyon büzülmesi). Büzülme, dolgunun kenarlarında dişi içe doğru çeken bir gerilim yaratabilir ya da dolgu ile kavite tabanı arasında çok ince bir boşluk bırakabilir. Bu boşluktaki sıvı hareketi, özellikle çiğneme basıncıyla ortaya çıkan kısa ve keskin hassasiyetin tipik nedenlerinden biridir. Hekimler bu nedenle kompoziti ince katmanlar halinde yerleştirir; yine de geniş ve derin arka diş dolgularında bu etki tamamen ortadan kalkmayabilir.

Yüksek kalan dolgu

Uyuşukken ısırma kontrolü tam hissedilemeyebilir. Dolgu karşı dişe diğer dişlerden biraz önce değiyorsa, her ısırışta o diş fazla yük alır. Sonuç, ısırınca ya da çiğnerken artan ağrıdır ve bu durum kendi kendine geçmez; basit bir yükseklik ayarı gerektirir.

Komşu dişte ya da karşı dişte metal teması

Yeni dolgu, karşısındaki ya da yanındaki metal içeren bir dolgu veya kaplamaya değdiğinde kısa bir elektrik çarpması hissi oluşabilir. Metal çatal temasında da benzer bir his yaşanabilir. Bu galvanik etki genellikle birkaç gün içinde azalır.

Dolgunun nasıl yapıldığını ve hangi malzemelerin kullanıldığını merak ediyorsanız diş dolgusu sayfamızda ayrıntıları bulabilirsiniz. Bu yazı ise işlemden sonra hissettiklerinize odaklanıyor.

Soğuk, sıcak, tatlı ve ısırma ağrısı neyi gösterir?

Hassasiyetin hangi uyaranla başladığı ve ne kadar sürdüğü, nedenini tahmin etmek için en değerli ipucudur. Aşağıdaki tablo kesin tanı yerine geçmez; ama muayenede hekiminize vereceğiniz bilgiyi netleştirir.

Özetle, kısa süren ve uyaranla sınırlı kalan hassasiyet çoğunlukla iyileşme tarafındadır. Uzun süren, kendiliğinden başlayan, sıcakla artan ağrı ise sinirin toparlanamadığını düşündürür. Soğuğa karşı sızlamanın dolgu dışındaki nedenlerini soğuk su içince dişlerin neden sızladığını anlattığımız yazıda ayrıca ele aldık.

Hassasiyet kaç günde geçer? Gün gün olağan seyir

Her dişin iyileşme hızı farklıdır. Küçük ve yüzeysel dolgularda hassasiyet çoğu zaman hiç olmaz ya da bir iki günde kaybolur. Derin ve geniş dolgularda ise süreç daha uzun olabilir. Olağan kabul edilen seyir genellikle şöyledir:

1. İlk gün: Uyuşukluk geçtikten sonra iğne yerinde hafif sızı, diş eti kenarında hassasiyet ve soğuğa karşı belirgin tepki görülebilir.
2. 2-7. günler: Soğuk hassasiyeti genellikle sürer ama her gün biraz daha hafifler. Isırınca belirgin batma varsa bu dönemde kontrol önemlidir; çünkü yükseklik kendiliğinden düzelmez.
3. 2. hafta: Pek çok kişide hassasiyet yalnızca çok soğuk bir şeyde, kısa süreli olarak hissedilir.
4. 3-6. haftalar: Sinire çok yakın derin dolgularda hafif hassasiyet bu döneme uzayabilir. Önemli olan ağrının sabit kalması ya da azalmasıdır, artması değil.
5. Altı haftadan sonra: Hassasiyet hâlâ belirginse veya karakter değiştirdiyse (sıcakla artma, gece ağrısı) dişin yeniden muayene edilmesi gerekir.

Bu süreler bir takvim gibi değil, bir eğilim gibi okunmalıdır. Belirleyici olan yön: hassasiyetin her hafta azalması iyi işarettir; aynı kalması ya da artması hekiminizle konuşmanız gerektiğini gösterir.

Takibi kolaylaştırmak için basit bir not tutabilirsiniz: Her gün aynı saatte oda sıcaklığındaki ve soğuk suyu dişe değdirdiğinizde hissettiğinizi 0 ile 10 arasında puanlayın ve sızının kaç saniye sürdüğünü yazın. Kontrolde bu notlar, hekime tek bir anlık muayeneden çok daha fazla bilgi verir.

Isırınca ağrıyorsa dolgu yüksek mi kalmıştır?

Dolgudan sonra ısırırken ağrı, özellikle de dişleri kapattığınızda o dişin "önce değdiği" hissi, yüksek dolgunun en tipik işaretidir. Uyuşukluk geçtikten sonra dişlerinizi hafifçe birkaç kez kapatın: bir taraf diğerinden erken temas ediyorsa veya çiğnerken o dişte bir yastık hissi varsa durum muhtemelen budur.

Yüksek dolgu küçük bir sorun gibi görünse de ihmal edilirse dişin etrafındaki bağ dokusu (periodontal ligament) zorlanır ve diş, birkaç gün içinde dokununca bile ağrıyan bir hale gelebilir. Bazen çene kaslarında yorgunluk da eşlik eder. Çözümü genellikle basittir: hekim artikülasyon kâğıdıyla temas noktalarını işaretler ve fazlalığı birkaç dakika içinde aşındırarak düzeltir. Çoğu kişide ayardan sonraki bir iki gün içinde ısırma ağrısı belirgin şekilde azalır.

Isırınca değil de ısırdığınız şeyi bırakırken gelen keskin ağrı ise farklı bir tabloya, dişte çatlak ihtimaline işaret edebilir. Bu ayrım muayenede özel testlerle netleşir.

Evde hassasiyeti azaltmak için neler yapabilirsiniz?

Olağan seyirdeki hassasiyette amaç, sinirin toparlanırken gereksiz uyarandan korunmasıdır. Şu önlemler çoğu kişide işe yarar:

• Hassas dişler için geliştirilmiş diş macunu kullanın. Potasyum nitrat, kalay florür ya da arginin gibi içerikler, sinire giden sinyali azaltır veya açık kanalcıkları tıkar. Etkisi genellikle düzenli kullanımla birkaç günde ortaya çıkar. Fırçaladıktan sonra hassas bölgeye parmakla az miktarda sürüp tükürüp çalkalamamak da bazı kişilerde fayda sağlar.
• Yumuşak kıllı fırça ve nazik hareket. Dolgu kenarına ve diş eti çizgisine bastırarak fırçalamak hassasiyeti uzatabilir.
• Isı uçlarından kaçının. Buzlu içecekleri ve çok sıcak çayı ilk günlerde ılıtarak tüketin, mümkünse diğer taraftan için.
• Asitli yiyecek ve içecekleri sınırlayın. Narenciye, gazlı içecek ve sirkeli gıdalar dentindeki kanalcıkları açar.
• Sert ve yapışkan gıdaları birkaç gün diğer tarafta çiğneyin. Özellikle derin dolgularda bu, dişin yükünü azaltır.
• Gerekirse ağrı kesici. Hafif ağrıda genel kullanımdaki ağrı kesiciler rahatlatabilir; hangi ilacın size uygun olduğunu ve ne kadar kullanacağınızı hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Bu önlemler olağan hassasiyeti hafifletir; yüksek dolgu ya da sinir iltihabı gibi mekanik ve biyolojik sorunları ise çözmez. Bu yüzden iki hafta düzenli uygulamaya rağmen gidişat değişmiyorsa kontrol randevusu almak daha doğrudur.

Hangi belirtiler kanal tedavisi ihtiyacına işaret eder?

Dolgudan sonra sinirin toparlanamadığı durumlarda tablo değişir. Sinirdeki iltihap geri dönüşsüz hale geldiyse hassasiyet artık "kısa ve uyaranla sınırlı" değildir. Şu belirtiler bu yönde düşündürür:

• Soğuk ya da sıcak uyaran bittikten sonra ağrının 30 saniyeden uzun sürmesi,
• Sıcak içecekle başlayan, zonklayan ve dakikalarca süren ağrı,
• Hiçbir uyaran yokken kendiliğinden başlayan ya da geceleri uyandıran ağrı,
• Ağrının kulağa, şakağa veya çeneye yayılması ve hangi dişten geldiğinin tam seçilememesi,
• Dişin üzerine basınca veya hafifçe vurunca belirgin ağrı, diş etinde şişlik ya da sivilce benzeri kabarıklık.

Bu belirtiler sinirin kendini onaramadığını gösterebilir. Hekim soğuk testi, perküsyon (vurma) testi ve röntgen ile durumu değerlendirir. Gerekirse sinirin temizlendiği kanal tedavisi planlanır. Bazen yalnızca dolgunun yenilenmesi ve sinirin üzerine koruyucu bir taban maddesi konması yeterli olur; hangisinin gerektiği muayenede netleşir. Kanal tedavisi sonrasında yaşanabilecekleri merak ediyorsanız kanal tedavisinden sonra dişin neden ağrıdığını anlattığımız yazıya göz atabilirsiniz.

Şunu da bilmekte fayda var: Dolgudan sonra kanal tedavisi gerekmesi, dolgunun kötü yapıldığı anlamına gelmez. Çok derin çürüklerde sinir, dolgu yapılmadan önce zaten sınırdadır ve hekim, dişi korumak için önce dolguyu dener.

Dolgudan sonra hassasiyet riskini artıran durumlar nelerdir?

Aynı gün, aynı hekimin yaptığı iki dolgudan biri hiç hissettirmezken diğeri haftalarca sızlayabilir. Bunun nedeni çoğu zaman dolgunun kendisi değil, dişin başlangıçtaki durumudur. Aşağıdaki özellikler hassasiyet olasılığını ve süresini artırır:

• Çürüğün derinliği: Sinire yaklaşan çürüklerde dolgu sonrası hassasiyet hem daha sık hem daha uzun görülür.
• Dolgunun genişliği ve konumu: Azı dişlerinde iki yüzeyi (çiğneme yüzeyi ve diş arası) kapsayan geniş dolgularda büzülme gerilimi ve çiğneme yükü daha fazladır.
• Dolgu öncesinde var olan ağrı: Dolgudan önce kendiliğinden ağrıyan ya da soğukta uzun süre sızlayan dişlerde sinir zaten yorgundur; dolgu sonrası toparlanma daha belirsizdir.
• Diş sıkma ve gıcırdatma: Gece boyunca uygulanan kuvvet, yeni dolgulu dişin basınca hassasiyetini uzatabilir.
• Diş eti çekilmesi ve açık kök yüzeyleri: Dolgudan bağımsız olarak var olan hassasiyet, dolgudan sonra fark edilip dolguya bağlanabilir.
• Eski dolgunun değiştirilmesi: Eski dolgu sökülürken dişten bir miktar daha doku kaldırılır ve sinir yeniden uyarılır.

Bu bilgiler, hassasiyetinizi "normal mi değil mi" diye tartarken size bağlam sağlar. Örneğin sinire çok yakın bir çürük için yapılan geniş bir azı dişi dolgusunda üç dört hafta süren hafif soğuk hassasiyeti beklenebilirken, küçük bir ön diş dolgusunda aynı süre daha dikkat çekicidir.

Dolgudan sonra hassasiyette sık yapılan hatalar

Hassasiyeti uzatan ya da asıl sorunu gizleyen bazı alışkanlıklar vardır:

• Isırma ağrısını beklemek: Yüksek dolgu zamanla "oturmaz". Haftalarca beklemek dişin bağ dokusunu yorar ve ağrıyı büyütür.
• O taraftan hiç çiğnememek: Birkaç gün korumak doğrudur; ama haftalarca tek taraflı çiğnemek o tarafta plak birikimine ve çene kaslarında yorgunluğa yol açabilir.
• Ağrı kesiciyle durumu örtmek: Düzenli ağrı kesici ihtiyacı varsa bu, olağan hassasiyetin ötesine geçildiğini gösterebilir.
• Dişin üzerine sıcak ya da soğuk uygulamak: Yanağa buz koymak ya da dişe sıcak su tutmak sinirin tepkisini ölçmeye çalışmak gibidir ve rahatsızlığı artırır.
• Beyazlatıcı ve sert aşındırıcı ürünleri sürdürmek: İlk haftalarda bunlar dentini daha da hassaslaştırabilir.
• Hassasiyeti "dolgu tutmadı" diye yorumlayıp başka bir yerde dolguyu söktürmeye çalışmak: Yeni bir işlem sinire yeniden yük bindirir. Önce dolguyu yapan hekimin kontrolü ve basit testler gelir.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Olağan hassasiyet hafif, kısa ve giderek azalan bir seyir izler. Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemek yerine kontrol randevusu almanız uygun olur:

• Isırınca ağrı ya da dişlerin kapanışında o dişin önce değdiği hissi,
• İki haftadan sonra azalmayan veya artan hassasiyet,
• Sıcakla artan, uyaran kalktıktan sonra da süren zonklama,
• Gece uykudan uyandıran, kendiliğinden başlayan ağrı,
• Diş etinde şişlik, sivilce benzeri kabarıklık, ağızda kötü tat,
• Yüzde şişlik ya da ateş (bu durumda aynı gün değerlendirme gerekir),
• Dolguda kırık, keskin kenar ya da dilin takıldığı bir boşluk hissi.

Kontrolde hekim ısırma temaslarını, dolgu kenarlarını ve sinirin canlılığını değerlendirir; gerekirse röntgen çeker. Maltepe diş polikliniği olarak dolgu sonrası kontrolleri bu sırayla yapıyoruz: önce basit nedenler (yükseklik, kenar), sonra sinirin durumu. Muayene ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Dolgunun yenilenmesi ya da onarımı gerekiyorsa seçenekleri kompozit dolgu tedavisi sayfamızda genel hatlarıyla inceleyebilirsiniz; hangi yolun dişiniz için doğru olduğuna ise muayene sonrasında birlikte karar verilir.

Sık sorulan sorular

Dolgudan sonra soğuk su içince diş sızlaması normal mi?

Evet, özellikle derin dolgularda ilk günlerde soğuk hassasiyeti sık görülür. Sızı kısa sürüyor, uyaran bitince birkaç saniyede geçiyor ve günler içinde hafifliyorsa bu genellikle sinirin toparlanma sürecidir. Hassasiyet uzun sürüyor, artıyor ya da sıcakla da ortaya çıkıyorsa dişin kontrol edilmesi gerekir.

Dolgudan sonra diş neden zonklar?

Zonklama, sinirde iltihabın belirgin hale geldiğini düşündürebilir. Özellikle sıcakla başlayan, uzun süren ya da geceleri kendiliğinden ortaya çıkan zonklama olağan hassasiyetten farklıdır. Bu tabloda hekim sinirin canlılığını test eder; bazı durumlarda dolgunun altına koruyucu bir madde konarak yenilenmesi, bazılarında ise kanal tedavisi gerekebilir. Karar muayenede verilir.

Yüksek kalan dolgu kendiliğinden düzelir mi?

Genellikle düzelmez. Kompozit dolgu sert bir malzemedir ve birkaç günde aşınarak yerine oturmaz. Yükseklik devam ettikçe diş her ısırışta fazla yük alır, bağ dokusu iltihaplanır ve ağrı artabilir. Hekimin birkaç dakikalık bir ayarla temas noktasını düzeltmesi çoğu zaman sorunu çözer.

Dolgudan sonra hassasiyet için hangi diş macununu kullanmalıyım?

Belirli bir marka yerine içeriğe bakmak yeterlidir. Potasyum nitrat, kalay florür veya arginin içeren ve hassas dişler için geliştirilmiş macunlar sinire giden uyarıyı azaltmaya yardımcı olur. Etkisi birikimlidir; birkaç gün düzenli kullanımla belirginleşir. Bu macunlar olağan hassasiyeti hafifletir, yüksek dolgu ya da sinir iltihabı gibi sorunları ise gidermez.

Hassasiyet geçmezse dolgu değiştirilmeli mi?

Her zaman değil. Önce hassasiyetin nedeni bulunur: yükseklik varsa ayar, kenarda boşluk varsa onarım yeterli olabilir. Sinir sağlıklı ama hassasiyet uzun sürüyorsa dolgu, sinirin üzerine koruyucu taban maddesi konarak yenilenebilir. Sinir toparlanamadıysa dolguyu değiştirmek tek başına çözüm olmaz. Hangi yolun uygun olduğu testler ve röntgenle netleşir.

Dolgudan sonra ağrı başka dişe vurabilir mi?

Evet. Dişlerin sinirleri aynı ana sinir dallarından beslendiği için ağrı komşu dişte, karşı çenede ya da kulak ve şakak bölgesinde hissedilebilir. Bu yüzden "dolgu yapılmayan diş ağrıyor" şikâyeti bazen aslında dolgulu dişten kaynaklanır, bazen de gerçekten başka bir dişte sorun vardır. Ayrımı hekimin testleri yapar.

Dolgudan sonra ne zaman yemek yiyebilirim?

Kompozit dolgu ışıkla sertleştirildiği için işlem bitince sertleşmiş olur; asıl bekleme nedeni uyuşukluktur. Uyuşukluk geçmeden yemek yerseniz yanağınızı veya dilinizi ısırabilirsiniz. Uyuşma geçtikten sonra ilk gün ılık ve yumuşak gıdaları tercih etmek, çok sert ve yapışkan yiyecekleri birkaç gün dolgulu tarafta çiğnememek hassasiyeti azaltır.

Kaynaklar

• American Dental Association, MouthHealthy: Sensitive Teeth
• Cleveland Clinic: Teeth Sensitivity

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekiminizle birlikte verilir.