Kompozit Diş Dolgusu: Nasıl Yapılır, Ne Kadar Dayanır?

Diş dolgusu, çürük ya da kırık nedeniyle kaybedilen diş dokusunun yerine konarak dişin biçimini ve çiğneme işlevini geri kazandıran bir tedavidir; bugün sık kullanılan malzemelerden biri diş rengindeki kompozit rezindir. Bu sayfada çürüğün nasıl fark edildiğini, dolgunun ne zaman yeterli olduğunu, kompozit dolgunun yapım aşamalarını ve dolgu sonrası bakımda öne çıkan noktaları bulabilirsiniz. Anlatılan akış, Özel Sahil İstanbul Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde dolgu öncesi muayeneden kontrol randevusuna kadar izlenen genel süreci yansıtır.

Diş çürüğü ve kompozit dolgu nedir?

Diş çürüğü, ağızdaki bakterilerin şekerli ve nişastalı besinlerden asit üretmesiyle başlar. Bu asit mineden mineral çeker; süreç tekrarladıkça önce mat beyaz bir leke, ardından minede kalıcı bir kayıp, yani çürük boşluğu oluşur. ABD Ulusal Diş ve Kraniyofasiyal Araştırma Enstitüsü'ne (NIDCR) göre beyaz leke evresinde tükürük ve florür yardımıyla süreç durdurulabilir ya da tersine çevrilebilir; boşluk oluştuktan sonra ise kaybedilen doku kendiliğinden yerine gelmez.

Dünya Sağlık Örgütü, kalıcı dişlerde tedavi edilmemiş çürüğü dünyada en sık rastlanan sağlık sorunlarından biri olarak tanımlar. Şekerin sık tüketilmesi, yetersiz florür kullanımı ve plağın düzenli temizlenmemesi başlıca nedenler arasında sayılır; ağız kuruluğu, diş eti çekilmesiyle açığa çıkan kök yüzeyleri ve temizliği zorlaştıran sabit apareyler de riski artırabilir. Bu etkenlerden biri sizin için geçerliyse kontrol aralığınızı ve florürlü koruyucu uygulamaları hekiminizle konuşabilirsiniz.

Kompozit dolgu, akrilik esaslı bir rezin ile çok ince öğütülmüş cam benzeri dolduruculardan oluşan, diş renginde bir malzemedir. Diş yüzeyine özel bir bağlayıcı katman aracılığıyla tutunduğu için boşluk hazırlanırken çoğu zaman yalnızca çürük ve zayıflamış doku kaldırılır. Renk tonu komşu dişlere göre seçildiğinden hem ön hem arka dişlerde, özellikle küçük ve orta büyüklükteki boşluklarda kullanılabilir.

Dolgu malzemesi tek seçenek değildir: cam iyonomer, amalgam ve laboratuvarda hazırlanan inley ya da onley restorasyonlar da kullanılan seçenekler arasındadır. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) de vurguladığı gibi malzeme, boşluğun büyüklüğüne ve yerine göre kişiye özel seçilir; son karar muayeneden sonra sizinle birlikte verilir.

Hangi durumlarda dolgu gerekir, ne zaman kanal tedavisi gündeme gelir?

Çürüğün işaretleri

Erken çürük çoğu zaman belirti vermez; bu yüzden pek çok çürük, şikâyet başlamadan rutin muayenede ya da diş filmlerinde bulunur. İlerledikçe şu işaretler görülebilir:

• Tatlı, soğuk ya da sıcak bir şey yerken kısa süren sızı
• Diş yüzeyinde beyaz, kahverengi ya da siyah renk değişikliği
• Dilinizle hissettiğiniz bir delik ya da keskin kenar
• Aynı diş aralığına sürekli yemek takılması ya da diş ipinin hep aynı noktada yıpranması
• Isırırken tek bir dişte hissedilen rahatsızlık

Diş aralarındaki ve eski dolguların altındaki çürükler gözle her zaman seçilemez; bu bölgeler için hekiminiz ısırma filmi denilen küçük bir diş filmi isteyebilir. Kendiliğinden başlayan, geceleri artan ya da uzun süre geçmeyen zonklayıcı ağrı ise çürüğün dişin sinirine yaklaştığını düşündürebilir ve beklemeden değerlendirilmelidir.

Dolgu mu, kanal tedavisi mi?

Cevap, çürüğün ne kadar derine ilerlediğine ve dişin canlı dokusunu, yani pulpayı etkileyip etkilemediğine bağlıdır. Genel çerçeve şöyledir:

• Beyaz leke evresi: Henüz boşluk yoksa florürlü uygulamalar ve ev bakımıyla sürecin durdurulması hedeflenebilir; dolgu gerekmeyebilir.
• Mine ve dentinle sınırlı çürük: Çürük doku temizlenir ve boşluk doldurulur; kompozit bu evrede sık kullanılan seçeneklerdendir.
• Pulpaya yakın derin çürük: Hekim, çürüğü temizlerken pulpanın korunup korunamayacağını değerlendirir; gerekirse dolgunun altına koruyucu bir ara katman konur ve diş bir süre izlenir.
• Pulpaya ulaşmış ya da iltihaplanmış çürük: Kanal tedavisi gündeme gelir; kök kanallarındaki enfekte doku temizlendikten sonra diş, dolgu ya da kaplamayla yeniden yapılandırılır. Dişin korunamadığı durumlarda çekim de seçenekler arasında konuşulur.
• Çok geniş doku kaybı: Dolgu dişi yeterince desteklemeyebilir; bu durumda laboratuvarda hazırlanan bir restorasyon ya da kaplama değerlendirilir.

Uyaranla başlayıp birkaç saniyede geçen hassasiyet çoğu zaman pulpanın hâlâ sağlıklı olduğunu düşündürür; uyaran geçtikten sonra da devam eden ağrı ise pulpanın geri dönüşsüz biçimde etkilenmiş olabileceğini akla getirir. Kesin ayrım muayene, diş filmi ve gerektiğinde ek testlerle yapılır. Kanal tedavisinin aşamaları için kanal tedavisi rehberimize göz atabilirsiniz.

Sık yapılan yanlışlar

Çürük tedavisinde karşılaşılan yanlışların çoğu, tedaviyi geciktiren düşüncelerden kaynaklanır. Bunların başlıcaları şunlardır:

• Ağrı geçtiyse sorunun da geçtiğini sanmak: Derin bir çürükte ağrının kendiliğinden azalması, bazen pulpanın canlılığını yitirmeye başladığını gösterir; çürük ise ilerlemeyi sürdürür.
• Küçük bir çürüğü ağrı başlayana kadar bekletmek: Erken evrede küçük bir dolguyla çözülebilecek bir boşluk, zamanla daha geniş bir dolgu ya da kanal tedavisi gerektirebilir.
• Ağrı kesiciyle idare etmek: Ağrı kesiciler şikâyeti geçici olarak hafifletebilir ama çürüğü durdurmaz; ilaçları yalnızca hekiminizin ya da eczacınızın önerdiği şekilde kullanın.
• Sert fırçalamanın çürüğü önleyeceğini düşünmek: Korunmada belirleyici olan fırçanın sertliği değil, florürlü macunun düzenli kullanımı, diş arası temizliği ve şekerli besinlerin ne sıklıkla tüketildiğidir.

Kompozit dolgu nasıl yapılır?

Küçük ve orta büyüklükteki kompozit dolgular çoğunlukla tek randevuda tamamlanır. Aşamalar genel olarak şöyledir:

Muayene, film ve renk seçimi

Önce şikâyetiniz dinlenir, diş muayene edilir ve gerekirse film çekilir; çürüğün derinliği ve dolgunun hangi yüzeyleri kapsayacağı bu aşamada netleşir. Renk, dişler henüz nemliyken renk skalasıyla eşleştirilir. Uzun süre kuru kalan diş geçici olarak daha açık renkli göründüğünden bu seçim işlemin başında yapılır.

Gerektiğinde lokal anestezi

Yüzeysel çürüklerde uyuşturma gerekmeyebilir; dentine ilerlemiş çürüklerde ya da hassas dişlerde bölgeye lokal anestezi uygulanır. Uyuşukluk dudak, yanak ve dilde işlemden sonra birkaç saat sürebilir.

Çürüğün temizlenmesi

Çürük doku döner aletler ve el aletleriyle uzaklaştırılır; hekim sağlam dokuyu korumaya özen göstererek boşluğun sınırlarını belirler. Gerekirse eski dolgu da bu aşamada çıkarılır ve altında çürük olup olmadığına bakılır.

Dişin kuru tutulması (izolasyon)

Kompozit, nem ve tükürükle temas ettiğinde dişe iyi bağlanamaz. Bu nedenle diş pamuk rulolar, tükürük emici ya da dişin çevresine geçirilen ince bir lastik örtüyle kuru tutulur. Diş aralarını içeren dolgularda komşu dişle doğru temas noktası oluşturmak için dişin etrafına ince bir metal bant ve küçük bir kama yerleştirilebilir.

Yüzey hazırlığı ve bağlayıcı uygulama

Hazırlanan yüzeye hafif asitli bir jel sürülüp yıkanır, ardından ince bir bağlayıcı katman uygulanır ve ışıkla sertleştirilir. Bu katman, kompozitin diş dokusuna mikroskobik düzeyde tutunmasını sağlar.

Katmanlar ve sertleştirme ışığı

Kompozit boşluğa genellikle ince katmanlar hâlinde yerleştirilir ve her katman mavi ışık yayan bir cihazla kısa süre sertleştirilir. Katmanlama, malzemenin sertleşirken oluşturduğu büzülme gerilimini azaltmaya ve dişin anatomisini adım adım yeniden oluşturmaya yardımcı olur.

Şekillendirme, ısırma kontrolü ve cila

Sertleşen dolgu, dişin doğal girinti ve tümseklerine uygun biçimde şekillendirilir. Ardından artikülasyon kâğıdı denilen ince, renkli bir kâğıtla ısırma kontrol edilir; yüksek kalan bir nokta sonraki günlerde çiğnerken ağrıya yol açabileceği için düzeltilir. Son olarak yüzey cilalanır; pürüzsüz yüzey hem doğal görünür hem de renklenmeye ve plak tutunmasına karşı daha dirençli olur.

Dolgudan sonra yemek, bakım ve hassasiyet

Kompozit ışıkla sertleştirildiğinden, yemek için çoğunlukla dolgunun değil uyuşukluğun geçmesini beklemek yeterlidir; hekiminiz farklı bir öneride bulunursa ona uyun. Uyuşukluk sürerken çiğnemek, farkında olmadan dudağınızı ya da yanağınızı ısırmanıza neden olabilir ve çocuklarda bu konuda ayrıca dikkatli olmak gerekir. İlk gün çok sert ya da yapışkan yiyecekleri dolgulu tarafta çiğnememek konforunuzu artırır.

Dolgudan sonraki günlerde soğuğa ya da ısırmaya karşı hafif bir hassasiyet görülebilir; bu durum derin dolgularda daha belirgin olabilir ve çoğu zaman günler ya da haftalar içinde azalır. Hassasiyet artıyor, kendiliğinden başlayan bir ağrıya dönüşüyor ya da ısırırken dolgu yüksek geliyorsa bir kontrol randevusu planlamanız gerekir. Yüksek kalan bir dolgu, çoğu zaman kısa bir düzeltmeyle rahatlar.

Dolgulu bir diş de kenarlarından yeniden çürüyebilir. Günde iki kez florürlü macunla fırçalamak, dişlerin arasını her gün temizlemek ve şekerli yiyecek ve içecekleri gün boyuna yaymamak hem dolgunun hem de dişin korunmasına yardım eder. Dolgu kenarlarında biriken taş plak tutunmasını kolaylaştırdığından, düzenli diş taşı temizliği de bakımın bir parçasıdır.

Dolgu ne kadar dayanır, eski dolgular ne zaman değiştirilir?

Bir dolgunun ömrü için herkes için geçerli bir süre vermek mümkün değildir. NIDCR, dolguların ve kaplamaların genellikle bir gün yenilenmesi gerekebileceğini belirtir; ADA da hiçbir dolgu malzemesinin sonsuza dek dayanmadığını hatırlatır. Ömrü etkileyen başlıca etkenler şunlardır:

• Dolgunun büyüklüğü ve dişin kaç yüzeyini kapsadığı
• Dişin ağızdaki yeri ve taşıdığı çiğneme yükü
• Diş sıkma ya da gıcırdatma alışkanlığı
• Ağız bakımı ve şekerli besin tüketim sıklığı
• İşlem sırasında dişin ne kadar iyi kuru tutulabildiği
• Düzenli kontrollerle küçük sorunların erken fark edilmesi

Bu nedenle dolgular için bir dayanma süresi taahhüdü verilmez. Dolgunun durumu her kontrolde gözden geçirilir; kenardaki renklenme, aşınma ve çatlaklar incelenir ve bazı küçük kusurlar dolgunun tamamı değiştirilmeden onarılabilir.

Eski bir dolgu yalnızca yaşı ya da rengi nedeniyle değil, muayenede bir sorun saptandığında değiştirilir. Değişimi gündeme getirebilecek bulgular şunlardır:

• Dolgunun kenarında ya da altında yeni çürük
• Dolguda ya da dişte çatlak, kırık veya parça kopması
• Kenarlarda açıklık ya da sızıntı
• Isırmayı bozan aşınma
• Nedeni bu dolguya bağlanan ve geçmeyen hassasiyet

Sağlam bir dolgunun sökülmesi, her seferinde boşluğun biraz daha büyümesine ve sağlıklı diş dokusunun bir kısmının kaybına yol açabilir. Bu nedenle metal (amalgam) dolgular da dahil olmak üzere, iyi durumdaki ve altında çürük bulunmayan dolguların koruyucu amaçla değiştirilmesi genel olarak önerilmez; ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) da bu yaklaşımı paylaşır. Bilinen bir alerji, hekimin gerekli gördüğü başka bir tıbbi neden ya da görünümle ilgili bir beklentiniz varsa, seçenekleri ve olası etkileri hekiminizle ayrıca değerlendirebilirsiniz.

Çocuklarda dolgu

Çocuklarda dolgu kararı; dişin süt dişi mi kalıcı diş mi olduğuna, çürüğün derinliğine ve süt dişinin ağızda daha ne kadar kalacağına göre verilir. Süt dişlerinde kompozitin yanı sıra florür salan cam iyonomer esaslı malzemeler de sık kullanılır; seçimde çocuğun işbirliği ve dişin ne kadar kuru tutulabildiği de rol oynar.

Kısa ve sakin geçen seanslar, çocuğun sonraki ziyaretlere daha rahat gelmesine yardımcı olur; bu nedenle birden fazla çürük varsa tedavi birkaç kısa randevuya bölünebilir. Kalıcı azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki derin oluklara uygulanan fissür örtücüler ise çürük oluşmadan önce koruma amacı taşır ve dolguyla karıştırılmamalıdır. Süt dişi tedavileri ve çocuğun ilk muayenesi hakkında çocuk diş hekimliği sayfamızda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

Maltepe'de diş dolgusu: polikliniğimizde süreç

Dolgu ve çürük tedavisi için başvurabileceğiniz tek adresimiz Bağlarbaşı Mah. Sakızağacı Sk. No:46/A, 34844 Maltepe/İstanbul'dur. Bina, Bağdat Caddesi'ne yaklaşık 130 metre mesafededir ve Marmaray Maltepe istasyonundan yürüyüş yaklaşık 10 dakika sürer; semtinize özel yol tarifleri Maltepe mahallelerinden ulaşım başlığı altında toplanmıştır. Randevular Pazartesi-Cuma 09:00-20:00 ve Cumartesi 09:00-18:00 aralığında verilir, Pazar günü polikliniğimiz kapalıdır.

Randevu talebinizi 0553 777 24 45 numarasına arayarak ya da WhatsApp'tan yazarak iletebilirsiniz; sabit hat tercih edenler 0216 371 61 60 numarasını arayabilir. Çevrim içi başvuru için randevu formu da kullanılabilir. Muayeneniz, 6 hekimden oluşan ekibimizde uygun saati olan bir hekimle planlanır.

Özel sağlık sigortası kullanacaksanız sıralama önemlidir: önce Moneta Asistanlık'tan (0850 259 23 53) rezervasyon kodunuzu alın, sonra polikliniğimizle iletişime geçerek bu kodla randevunuzu oluşturun. Hangi sigortalarla çalıştığımızı anlaşmalı sigortalar sayfasında, dolgunun poliçenizce karşılanıp karşılanmadığını ise sigorta şirketinizden öğrenebilirsiniz.

İlk muayenede şikâyetiniz ve sağlık geçmişiniz konuşulur, dişler incelenir ve gerekirse film çekilir. Tedavi gerektiren birden fazla diş varsa hekiminiz önceliği belirler ve seansları buna göre böler; uygun olduğunda küçük bir dolgu muayeneyle aynı gün yapılabilir.

Sık sorulan sorular

Dolgu yapılırken bir şey hisseder miyim?

Lokal anestezi uygulandığında işlem sırasında genellikle yalnızca basınç ve titreşim hissedilir. Keskin bir sızı fark ederseniz bunu bildirmeniz, hekiminizin uyuşturmayı ya da çalışma biçimini gözden geçirmesini sağlar. Uyuşturmayla ilgili kaygılarınızı işlemden önce konuşmanız da sürecin size göre planlanmasına yardımcı olur.

Kompozit dolgu kaç seansta tamamlanır?

Tek bir dişteki küçük ya da orta büyüklükte bir dolgu genellikle aynı randevuda biter. Birden fazla dişte çürük varsa ya da çürük derinse tedavi birkaç randevuya bölünebilir. Çok geniş doku kaybında laboratuvarda hazırlanan bir restorasyon gerekebileceği için süreç uzar.

Kompozit dolgu zamanla renk değiştirir mi?

Kompozit; çay, kahve ve tütün gibi etkenlerle zamanla yüzeyden renk alabilir, cilalı ve pürüzsüz bir yüzey ise bunu yavaşlatır. Yüzeydeki lekelenme çoğu zaman kontrol sırasında yapılan bir parlatmayla azaltılabilir. Beyazlatma işlemi dolgunun rengini değiştirmediğinden, beyazlatma planlıyorsanız ön dişlerdeki dolguların renginin sonrasında yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

Hamilelikte dolgu yaptırılabilir mi?

Gebelik, gerekli bir dolgunun ertelenmesi için tek başına bir neden sayılmaz; ABD'deki kadın doğum hekimlerinin meslek kuruluşu ACOG da gebelikte gerekli diş tedavilerinin yapılabileceğini belirtir. Gebeliğinizi ve gebelik haftanızı muayenenin başında söylemeniz, film ve lokal anestezi kararlarının buna göre verilmesini sağlar. Acil olmayan işlemlerin zamanlamasını hekiminizle birlikte planlayabilirsiniz.

Dolgum düştü ya da kırıldı, ne yapmalıyım?

Dolgu düştüğünde ya da kırıldığında dişin iç kısmı açıkta kalır ve hassasiyet artabilir; bu durumda en kısa sürede muayene planlamanız gerekir. O zamana kadar o tarafla sert yiyecek çiğnememek ve bölgeyi nazikçe temiz tutmak yardımcı olur. Düşen parçayı kendiniz yapıştırmaya çalışmayın; dişin durumuna göre yeni bir dolgu ya da farklı bir restorasyon planlanır.

Dolgulu dişte ağrı olursa ne anlama gelir?

Isırınca hissedilen ağrı çoğu zaman dolgunun yüksek kalmasından ya da dişteki bir çatlaktan kaynaklanabilir; soğukta birkaç saniye süren sızı ise ilk haftalarda görülebilen bir hassasiyet olabilir. Kendiliğinden başlayan, geceleri uyandıran ya da yüzde şişlikle birlikte görülen ağrı, pulpanın etkilendiğini düşündürebilir. Bu belirtilerde nedenin muayene ve gerekirse film ile netleştirilmesi gerekir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun tedavi muayene sonrasında hekiminizle birlikte belirlenir.

Kaynaklar: ABD Ulusal Diş ve Kraniyofasiyal Araştırma Enstitüsü (NIDCR), Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA), NHS, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), ACOG.