Diş Taşı Temizliği: Nasıl Yapılır, Ne Sıklıkla Gerekir?

Diş taşı temizliği, diş yüzeyinde sertleşerek fırçayla çıkmaz hâle gelen birikimlerin diş hekimince uzaklaştırılması ve ardından yüzeylerin cilalanmasıdır; diş hekimliğinde detertraj olarak da adlandırılır. Bu sayfada taşın nasıl oluştuğunu, temizliğin hangi adımlarla yapıldığını, sonrasında görülebilecek hassasiyet ve kanamayı ve işlemin ne sıklıkla tekrarlanacağının nasıl belirlendiğini bulabilirsiniz. Özel Sahil İstanbul Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği olarak hazırladığımız bu rehber, muayene öncesinde en çok merak edilen konuları bir araya getirir.

Diş taşı nedir, neden oluşur?

Ağızdaki bakteriler, tükürükteki proteinler ve besin artıklarıyla birlikte dişlerin üzerinde ince, renksiz ve yapışkan bir tabaka oluşturur; bu tabakaya bakteri plağı denir. Plak her gün fırça ve diş arası temizliğiyle alınmadığında, tükürükteki mineraller içine çökerek onu taş kıvamında bir birikime dönüştürür. Tıp dilinde kalkulus adı verilen bu yapı dişe sıkıca tutunur; ABD Ulusal Diş ve Kraniyofasiyal Araştırma Enstitüsü (NIDCR), sertleşmiş birikimin ancak profesyonel bir temizlikle alınabileceğini belirtir.

Diş taşı bulunduğu yere göre iki biçimde görülür. Diş eti çizgisinin üstünde kalan taş genellikle sarımsı ya da krem rengindedir ve aynada fark edilebilir. Diş ile diş eti arasındaki dar oluğa yerleşen taş ise çoğunlukla daha koyu renklidir, dışarıdan görülmez ve ancak muayenede ya da diş filmlerinde ortaya çıkar.

Birikimin hızı kişiden kişiye değişir. Tükürüğün mineral içeriği, dişlerin dizilimi, sabit tel ya da köprü gibi temizliği zorlaştıran yapılar, tütün kullanımı ve ağzı kurutan bazı ilaçlar bu farkı belirleyen etkenler arasındadır. Bu nedenle aynı özeni gösteren iki kişide bile taş farklı sürelerde yeniden belirginleşebilir.

Taşın asıl sorunu pürüzlü yüzeyidir: bu yüzey yeni plağın tutunması için uygun bir zemin oluşturur ve diş eti kenarında süregelen bir tahrişe neden olur. Zamanla diş etinde kızarıklık, şişlik ve kolay kanamayla kendini gösteren diş eti iltihabı (gingivit) gelişebilir. Dünya Sağlık Örgütü, dişleri çevreleyen ve destekleyen dokuları etkileyen diş eti hastalıklarını dünyada en sık görülen ağız hastalıkları arasında sayar.

Diş taşı temizliği kimlerde ve hangi durumlarda gerekir?

Temizliğin gerekip gerekmediğine muayenede karar verilir. Yine de aşağıdaki işaretlerden birini fark ediyorsanız bir kontrol randevusu planlamak yerinde olur:

• Dilinizle dokunduğunuzda alt ön dişlerin arkasında hissettiğiniz sert ve pürüzlü bir yüzey
• Fırçalama ya da diş ipi sırasında tekrarlayan diş eti kanaması
• Diş eti kenarlarının kırmızı ve şiş görünmesi
• Ağız bakımına rağmen süren kötü koku ya da tat
• Diş yüzeyinde fırçayla çıkmayan sarı, kahverengi ya da koyu lekeler
• Sabit ortodontik tel, köprü ya da implant gibi temizliği zorlaştıran yapılar
• Son diş hekimi kontrolünüzün üzerinden uzun zaman geçmiş olması

Diş taşı temizliği yalnızca şikâyet olduğunda değil, koruyucu bakımın bir parçası olarak da yapılır. Diş eti iltihabının erken döneminde birikimler uzaklaştırılıp ev bakımı düzenli sürdürüldüğünde tablo çoğu zaman geri döndürülebilir. Dolgu, kanal tedavisi ya da protez gibi tedavilere başlamadan önce ağız ortamını temizlemek için de bu işlem planlanabilir.

Dişlerinin rengini açtırmak isteyenlerde de temizlik genellikle ilk adımdır, çünkü taş ve yüzey lekeleri beyazlatma jelinin diş yüzeyine eşit biçimde temas etmesini engelleyebilir. Bu konudaki ayrıntılar için diş beyazlatma sayfamıza bakabilirsiniz.

Diş taşı temizliği nasıl yapılır?

Rutin bir temizlik çoğunlukla tek seansta tamamlanır; süre, birikimin miktarına ve diş etinin durumuna göre değişir. Aşağıdaki adımlar genel bir çerçevedir ve hekiminiz sıralamayı ağzınızın durumuna göre uyarlayabilir.

Muayene ve ön değerlendirme

İşleme başlamadan önce dişler ve diş etleri incelenir; kanama noktaları, diş eti çekilmesi ve taşın yaygınlığı not edilir. Diş eti cepleri, ucunda milimetre işaretleri bulunan ince bir sondayla ölçülebilir; diş eti altındaki birikimi ve kemik seviyesini görmek için film de istenebilir. Kan sulandırıcı kullanımı, kalp hastalığı, diyabet ve gebelik gibi bilgiler de bu aşamada hekiminizle paylaşılmalıdır.

Ultrasonik aletle temizlik

Taşların büyük bölümü, ucu yüksek frekansta titreşen ultrasonik bir aletle diş yüzeyinden ayrılır. Alet çalışırken ucu soğutmak ve kopan parçaları uzaklaştırmak için ince bir su spreyi kullanılır, bu su da aspiratörle sürekli çekilir. Titreşim ve su, diş eti çekilmiş bölgelerde kısa süreli sızıya yol açabilir; böyle bir anda elinizi kaldırarak kısa bir ara isteyebilirsiniz.

El aletleriyle ince temizlik

Ardından farklı açılara göre biçimlendirilmiş el aletleriyle diş aralarında ve diş eti kenarında kalan küçük birikimler tek tek alınır. El aletleri hekime dokunma yoluyla geri bildirim verdiğinden, yüzeyin pürüzsüz hâle gelip gelmediği bu aşamada kontrol edilir. Diş eti kenarının hemen altındaki sığ birikimler de genellikle bu adımda temizlenir.

Cilalama

Temizlenen yüzeyler, dönen yumuşak bir lastik uç ya da küçük bir fırça ve ince taneli bir cila patıyla parlatılır. Cilalama çay, kahve ve tütünün bıraktığı yüzey lekelerini azaltır ve plağın yeni yüzeye tutunmasını güçleştirir. Son olarak diş araları gerekirse diş ipiyle kontrol edilir ve ağız çalkalanır.

Uyuşturma gerekir mi?

Rutin temizlik çoğu kişide uyuşturma olmadan yapılır. Diş eti belirgin biçimde iltihaplıysa, kök yüzeyleri açıkta ve hassassa ya da diş eti altında daha derin çalışılması gerekiyorsa bölgeye lokal anestezi uygulanabilir. Bu kararı hekiminiz, sizin konforunuzu ve muayene bulgularını birlikte değerlendirerek verir.

Ev bakımı önerileri ve kontrol planı

Seansın sonunda hekiminiz birikimin en çok olduğu bölgeleri size gösterir, fırçalama tekniğinizi ve diş aralarınız için uygun aracı konuşur. Diş eti iltihabı belirginse birkaç hafta sonra kısa bir kontrol planlanabilir; bu kontrolde kanamanın azalıp azalmadığına bakılır.

Temizlikten sonra hassasiyet ve kanama olur mu?

Temizlikten sonraki ilk günlerde soğuğa karşı hassasiyet ve fırçalarken hafif kanama görülebilir. Taşın örttüğü yüzeyler açığa çıktığı ve iltihaplı diş eti henüz toparlanmadığı için bu beklenen bir durumdur ve genellikle birkaç gün içinde hafifler.

Bu dönemde fırçalamayı bırakmak yerine yumuşak kıllı bir fırçayla nazik hareketlerle devam etmek, diş etinin toparlanmasına yardım eder. Birkaç gün boyunca çok sıcak, çok soğuk ve asitli yiyecek ve içecekleri azaltmak hassasiyeti hafifletebilir. Hassasiyete yönelik diş macunlarını da hekiminizin önerisiyle kullanabilirsiniz.

Bazı kişiler temizlikten sonra dişlerinin arasının açıldığını düşünür. Oysa bu aralıkları daha önce taş doldurmuş ve şişmiş diş eti de bunu gizlemiş olabilir; yani boşluğu temizlik oluşturmaz, yalnızca görünür kılar. Diş eti iltihabı geriledikçe doku toparlanır ve bu his çoğu kişide hafifler.

Kanama birkaç günden uzun sürer ya da artarsa, diş etinde belirgin şişlik, ateş veya kötü tat gelişirse polikliniğimizi arayarak durumu bildirmeniz uygun olur. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız kanamanın seyrini hekiminize ayrıca aktarın ve ilacınızda kendi başınıza değişiklik yapmayın.

Diş taşı temizliği ne sıklıkla yapılmalı?

Bu sorunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Kimi kişide taş birkaç ay içinde yeniden belirginleşirken kimi kişide birikim çok yavaş olur; diş eti hastalığı geçirmiş olmak, sigara, diyabet, ağız kuruluğu ve sabit apareyler aralığı kısaltabilir. Bu nedenle bir sonraki temizliğin zamanını muayene bulgularına göre hekiminiz belirler.

Kontrol aralıkları için de benzer bir yaklaşım benimsenir. İngiltere'nin ulusal sağlık kılavuzlarını hazırlayan NICE, ağız ve diş kontrolleri arasındaki sürenin kişinin riskine göre seçilmesini ve yetişkinlerde 3 aydan kısa, 24 aydan uzun olmamasını önerir. Bu öneri kontrol muayenesi içindir; temizliğe gerek olup olmadığına her kontrolde ayrıca bakılır.

Diş taşı temizliği ile derin temizlik arasındaki fark

Rutin diş taşı temizliği, diş eti çizgisinin üstündeki ve hemen altındaki birikimleri hedefler. Diş eti hastalığı ilerleyip diş ile diş eti arasında derin cepler oluştuğunda taş bu ceplerin dibine kadar uzanabilir. Bu durumda kök yüzeylerinin de temizlenip düzleştirildiği derin temizlik, yani kök yüzeyi düzleştirme gündeme gelir; bu işlem halk arasında küretaj olarak da bilinir.

• Rutin temizlik: Diş eti sağlıklıdır ya da erken evrede iltihaplıdır; işlem çoğunlukla tek seansta ve uyuşturmasız yapılır, amaç koruma ve bakımdır.
• Derin temizlik: Diş eti cepleri derinleşmiş, kemik desteğinde kayıp başlamış olabilir; işlem genellikle lokal anestezi altında, ağız bölümlere ayrılarak birkaç seansta yapılır ve amaç iltihabın ilerlemesini durdurmaktır.

Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) hasta bilgilendirme kaynağı, derin temizlikten sonra bir iki gün süren ağrı ve bir haftaya kadar sürebilen hassasiyet olabileceğini, diş etlerinin şiş ve hassas olup kanayabileceğini belirtir. Birkaç hafta sonraki kontrolde cep derinlikleri yeniden ölçülür ve iyileşmenin seyrine göre ek tedavi gerekip gerekmediğine bakılır.

Hangi temizliğin size uygun olduğu, cep ölçümleri ve filmlerdeki kemik seviyesiyle belirlenir. Diş eti hastalıklarının evreleri ve tedavi seçenekleri için periodontoloji ve diş eti tedavisi sayfamızı okuyabilirsiniz.

Sigara, gebelik ve diyabette nelere dikkat edilmeli?

Sigara kullananlarda

NIDCR, sigara ve diğer tütün ürünlerini diş eti hastalığı için en önemli risk etkeni olarak tanımlar; tütün kullanımı tedaviye verilen yanıtı da zayıflatabilir. Tütünün diş eti damarları üzerindeki etkisi nedeniyle iltihap varken bile kanama az olabilir, bu yüzden kanamanın azlığı sigara kullananlarda diş eti durumunu değerlendirmek için güvenilir bir ölçüt değildir. Lekelenme ve birikim de daha hızlı olabileceğinden kontrol aralığınız daha kısa planlanabilir.

Gebelikte

Gebelikte hormon düzeyindeki değişiklikler diş etinin plağa verdiği tepkiyi artırabilir; bu dönemde kanama ve şişlik daha sık fark edilir. ABD'deki kadın hastalıkları ve doğum hekimlerinin meslek kuruluşu ACOG, koruyucu diş bakımının ve gerekli diş tedavilerinin gebelikte yapılabileceğini belirtir. Gebelik haftanızı randevu sırasında paylaşmanız, temizliğin zamanlamasını ve film çekilip çekilmeyeceğini planlamayı kolaylaştırır.

Diyabette

Diyabeti olan kişilerde diş eti hastalığı daha sık görülür ve iyileşme daha yavaş olabilir; NIDCR, kan şekerinin iyi kontrol edilmesini ağız sorunlarını önlemenin temel adımlarından biri olarak görür. Diyabetiniz varsa bunu, son ölçüm değerlerinizi ve kullandığınız ilaçları hekiminize söylemeniz önerilir. Randevu günü öğünlerinizi atlamamanız ve ilaçlarınızı hekiminizin önerdiği düzende kullanmanız, işlem sırasında kan şekerinin düşmesi riskini azaltmaya yardımcı olur.

Evde bakım ve sık yapılan yanlışlar

Evde yapılanlar taşın yeniden oluşmasını yavaşlatır. Ancak bazı yaygın alışkanlıklar ya yarar sağlamaz ya da zarar verebilir:

• Taşı kendiniz sökmeye çalışmak: İğne, kürdan ya da metal uçlu aletlerle birikimi kazımak diş etini yaralayabilir ve enfeksiyon riskini artırabilir.
• Temizliğin dişi aşındırdığını düşünmek: İşlemin hedefi taş ve plaktır, sağlıklı diş dokusu değildir; sonrasında hissedilen hassasiyet çoğu zaman taşın örttüğü yüzeylerin açığa çıkmasıyla ilgilidir.
• Kanayan bölgeyi fırçalamaktan kaçınmak: Kanama o bölgede plak biriktiğini gösterir; fırçayı uzak tutmak iltihabın sürmesine yol açar.
• Gargarayı fırçanın yerine koymak: Gargaralar sertleşmiş birikimi çözmez ve diş arası temizliğinin işini görmez.
• Taşı yalnızca görünüm sorunu saymak: Renk değişimi işin görünen yüzüdür; asıl önemli olan birikimin diş eti üzerindeki etkisidir.

Günde iki kez florürlü macunla fırçalamak, diş aralarını her gün ara yüz fırçası ya da diş ipiyle temizlemek ve tütünden uzak durmak, birikimi yavaşlatan temel alışkanlıklardır. Taşkın kenarlı eski dolgular da plak tutulmasını kolaylaştırabilir; böyle bir durumda kenarın düzeltilmesi ya da dolgunun yenilenmesi konuşulabilir. Çürük ve dolgu seçenekleri için kompozit diş dolgusu sayfamıza göz atabilirsiniz.

Maltepe'de diş taşı temizliği: polikliniğimizde süreç

Polikliniğimizin Maltepe'de başka bir adresi yoktur; tüm muayene ve tedaviler Bağlarbaşı Mah. Sakızağacı Sk. No:46/A, 34844 Maltepe/İstanbul adresinde yapılır. Marmaray ile gelenler Maltepe istasyonundan yaklaşık 10 dakikalık bir yürüyüşle polikliniğe varır, Bağdat Caddesi'ne uzaklığımız ise yaklaşık 130 metredir; bulunduğunuz mahalleye göre yol tarifi için Maltepe mahallelerinden ulaşım sayfasına bakabilirsiniz. Pazartesi-Cuma 09:00-20:00, Cumartesi 09:00-18:00 saatleri arasında açığız; Pazar günü kapalıyız.

Diş taşı temizliği için 0553 777 24 45 numarasından telefonla ya da WhatsApp mesajıyla bize ulaşabilir, 0216 371 61 60 numaralı sabit hattı da kullanabilirsiniz. Yazılı başvuruyu tercih ederseniz randevu formu size uygun zamanı bildirmenize olanak tanır. Muayeneleri 6 diş hekiminden oluşan ekibimiz yürütür; randevunuz şikâyetinize ve size uygun saate göre bir hekimimize verilir.

Özel sağlık sigortanızla gelecekseniz süreç, Moneta Asistanlık'tan (0850 259 23 53) alınan rezervasyon koduyla başlar; randevu günü, bu kodu polikliniğimize telefonla bildirdiğinizde belirlenir. Çalıştığımız kurumları anlaşmalı sigortalar sayfasında görebilirsiniz.

İlk ziyarette sağlık geçmişiniz alınır ve ağız içi muayene yapılır. Diş eti durumu uygunsa temizlik aynı seansta yapılabilir; derin temizlik gerekiyorsa seanslar ayrıca planlanır ve her adım size önceden anlatılır. Kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirmeniz bu değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Diş taşı temizliği acıtır mı?

Çoğu kişi işlemi titreşim, su ve hafif basınç hissi olarak tarif eder; diş eti çekilmiş ya da iltihaplı bölgelerde kısa süreli sızı olabilir. Hassasiyet belirginse ya da diş eti altında daha derin çalışılacaksa lokal anestezi uygulanabilir. Rahatsızlık hissettiğiniz anda bunu işaretle bildirmeniz, hekiminizin hızı ve yöntemi size göre ayarlamasına yardımcı olur.

Diş taşı temizliği ne kadar sürer?

Süre taşın miktarına ve diş etinin durumuna bağlıdır; rutin bir temizlik çoğu zaman tek randevuda biter. Diş eti altında yaygın birikim varsa ve derin temizlik gerekiyorsa işlem ağzın bölümlerine ayrılarak birkaç seansa yayılabilir. Size özel süreyi muayeneden sonra hekiminiz söyleyebilir.

Temizlikten sonra ne zaman yemek yiyebilirim?

Uyuşturma yapılmadıysa genellikle işlemden kısa süre sonra yemek yiyebilirsiniz. Lokal anestezi uygulandıysa, dudağınızı ve yanağınızı ısırmamak için uyuşukluğun tamamen geçmesini bekleyin. İlk gün çok sıcak, çok soğuk ve asitli yiyecekler hassasiyeti artırabileceğinden ılık ve yumuşak seçenekler daha rahat olur.

Diş taşı temizliği dişleri beyazlatır mı?

Temizlik, taşın ve yüzey lekelerinin yol açtığı sarı ya da kahverengi görünümü azaltır ve dişlerin kendi doğal rengi daha belirgin hâle gelir. Ancak dişin iç yapısından kaynaklanan renk değişikliklerini değiştirmez; bunun için beyazlatma gibi ayrı bir tedavi gerekir. Hangi yöntemin size uygun olduğunu muayenede hekiminizle konuşabilirsiniz.

Diş etim kanıyorsa temizlik yaptırmalı mıyım?

Kanama çoğunlukla diş eti kenarındaki plak ve taşa karşı gelişen iltihabın işaretidir; temizliği ertelemek için bir neden değil, çoğu zaman tedavinin ilk adımıdır. Kanamanın başka nedenleri de olabileceğinden muayenede sağlık geçmişiniz ayrıca değerlendirilir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ilacınızı kendiliğinden kesmeyin, durumu randevu alırken belirtin.

Diş taşı temizliği sigorta kapsamında mı?

Kapsam poliçeden poliçeye değişir; bazı poliçeler koruyucu diş işlemlerini içerirken bazıları içermez. Poliçenizin bu işlemi karşılayıp karşılamadığını en doğru biçimde sigorta şirketiniz söyleyebilir. Kapsam varsa randevu öncesinde Moneta Asistanlık üzerinden rezervasyon kodu almanız gerekir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun tedavi muayene sonrasında hekiminizle birlikte belirlenir.

Kaynaklar: NHS, NICE, ABD Ulusal Diş ve Kraniyofasiyal Araştırma Enstitüsü (NIDCR), Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA), ACOG, Dünya Sağlık Örgütü (WHO).