Soğuk Su İçince Dişler Neden Sızlar?

Soğuk su içince diş sızlaması, birçok kişinin "geçer" diyerek yıllarca katlandığı bir şikâyettir. Buzlu bir bardak suyu yudumladığınızda, dondurmaya ısırdığınızda ya da kışın soğuk havayı ağızdan soluduğunuzda bir ya da birkaç dişte keskin, elektrik çarpması gibi bir sızı hissedersiniz; uyaran ortadan kalkınca da birkaç saniye içinde geçer. Bu yüzden çoğu kişi suyu ağzının diğer tarafından içmeye ya da ılık içmeye başlar ve sorunu öylece bırakır.

Oysa bu sızı, dişin koruyucu tabakalarından birinin incelmiş ya da açığa çıkmış olabileceğinin işaretidir. Bu yazıda hassasiyetin nasıl oluştuğunu, en sık nedenlerini, çürükten kaynaklanan ağrıdan nasıl ayırt edildiğini, evde neler yapabileceğinizi ve muayenede uygulanan koruyucu işlemleri anlatıyoruz.

Soğuk su içince dişler neden sızlar?

Dentin hassasiyeti nasıl oluşur?

Dişi bir ağaç gibi düşünebilirsiniz: Ağzın içinde görünen taç kısmını sert ve sinirsiz bir mine tabakası kaplar. Diş etinin altındaki kök kısmını ise ince bir sement tabakası örter. Bu iki koruyucu katmanın altında dentin bulunur. Dentin, dişin merkezindeki sinir ve damarların bulunduğu pulpaya doğru uzanan binlerce ince kanalcıktan (dentin tübülleri) oluşur. Her kanalcığın içinde sıvı vardır.

Mine ya da sement kaybolduğunda bu kanalcıkların ağızdaki uçları açıkta kalır. Soğuk bir içecek, tatlı bir yiyecek, fırçanın sürtünmesi ya da bir hava akımı kanalcıklardaki sıvının ani hareketine yol açar. Bu hareket, pulpanın sınırındaki sinir uçlarını uyarır ve kısa, keskin bir ağrı olarak algılanır. Bu açıklamaya hidrodinamik teori denir ve hassasiyeti anlamak için en çok kabul gören modeldir.

Dentin hassasiyeti oldukça yaygındır. Yetişkinlerin önemli bir bölümü hayatının bir döneminde bu sızıyı yaşar; en sık otuzlu ve kırklı yaşlarda, kadınlarda da biraz daha fazla görülür. Diş eti hastalığı tedavisi görmüş kişilerde ise oran belirgin biçimde yüksektir, çünkü tedaviyle birlikte iltihaplı ve şiş diş eti çekilir, kök yüzeyleri açığa çıkar. Hassasiyetin varlığı tek başına dişin "çürük" ya da "zayıf" olduğu anlamına gelmez; ama dişi koruyan bir tabakanın eksildiğini gösterir ve bu eksilmenin nedeni bulunmadıkça sorun tekrar eder.

Bu mekanizma, hassasiyetin neden çoğunlukla soğukla tetiklendiğini de açıklar: Soğuk, sıvının daha hızlı yer değiştirmesine neden olur. Aynı mantık, tedavinin de neden çoğunlukla bu kanalcıkların ağzını kapatmaya ya da sinirin uyarılmasını azaltmaya dayandığını gösterir.

Diş hassasiyetinin nedenleri nelerdir?

Dentinin açığa çıkmasına yol açan birçok durum vardır ve çoğu zaman birkaçı bir arada bulunur:

• Diş eti çekilmesi: Diş eti geriye çekildiğinde, mineyle korunmayan kök yüzeyi açığa çıkar. Kök yüzeyindeki sement çok incedir ve kolayca aşınır. Diş eti hastalığı, sert fırçalama, ince diş eti yapısı ve ortodontik hareketler çekilmeye yol açabilir. Bu konuyu diş eti çekilmesinin geri gelip gelmediğini ele aldığımız yazıda ayrıntılı anlattık.
• Mine aşınması (erozyon): Asitli içecekler, turunçgil meyveler, sirke, gazlı içecekler ve sporcu içecekleri mineyi yumuşatır. Reflü ve sık kusma da aynı etkiyi yapar. Erozyon genellikle yavaş ilerler ve dişlerin parlak, yuvarlak ve sarımsı görünmesine neden olabilir.
• Sert fırçalama: Sert kıllı fırçayla, yatay ve bastırarak yapılan fırçalama, diş boynunda V şeklinde çentikler oluşturabilir. Bu çentiklerde dentin doğrudan açığa çıkar.
• Diş gıcırdatma ve sıkma: Gece gıcırdatma mineyi aşındırır, sıkma ise diş boynunda mikro çatlaklara yol açabilir.
• Beyazlatma: Beyazlatma jelleri, işlem sırasında ve sonrasındaki birkaç gün geçici hassasiyet yapabilir. Bu hassasiyet çoğunlukla kendiliğinden geçer.
• Yeni dolgu: Dolgudan sonraki günlerde soğuğa hassasiyet sık görülür ve genellikle birkaç hafta içinde azalır. Bu konuyu dolgudan sonra diş hassasiyetinin neden olduğunu anlattığımız yazıda ele aldık.
• Diş taşı temizliği sonrası: Taşın altında kalan kök yüzeyleri temizlikten sonra açığa çıkabilir; hassasiyet genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır.
• Çürük, çatlak ve kırık dolgu: Bunlar gerçek anlamda dentin hassasiyeti sayılmaz ama aynı sızıyı yapabilir. Bu yüzden muayenede ilk ayıklanan nedenlerdir.

Hassasiyetin en sık görüldüğü dişler köpek dişleri ve küçük azılardır; çünkü diş eti çekilmesi ve fırça aşınması en çok bu dişlerde ortaya çıkar. Diş eti çekilmesi ve hassasiyet birlikteyse, diş eti dokusunun durumu diş eti çekilmesi tedavisi açısından da değerlendirilmelidir.

Hassasiyet mi, çürük mü? Nasıl ayırt edilir?

Soğuk su içince hissedilen sızının süresi ve karakteri, nedeni hakkında önemli ipuçları verir. Kesin ayrım ancak muayene ve gerektiğinde röntgenle yapılır, ama aşağıdaki tablo neye dikkat etmeniz gerektiğini gösterir:

Uyaran ortadan kalktıktan sonra uzun süren, zonklayan, sıcakla artan ya da kendiliğinden başlayan ağrı, hassasiyetten çok sinirin etkilendiğini düşündürür. Bu durum ayrı bir değerlendirme gerektirir ve sıcak içecek içerken gelen diş ağrısı yazımızda ele alınmıştır.

Soğuğa hassas dişler için evde neler yapılabilir?

Hafif ve yeni başlamış hassasiyette, birkaç alışkanlık değişikliği belirgin rahatlama sağlayabilir. Aşağıdaki adımlar hem sızıyı azaltmaya hem de nedenin ilerlemesini durdurmaya yöneliktir:

1. Hassasiyet için formüle edilmiş diş macunu kullanın: Bu macunlar ya kanalcıkların ağzını tıkayan ya da sinirin uyarılmasını azaltan bileşenler içerir. Etkisi birkaç gün içinde değil, genellikle düzenli kullanımla iki dört hafta içinde ortaya çıkar. Etkiyi korumak için kullanıma devam etmek gerekir.
2. Macunu hassas bölgeye sürün: Yatmadan önce az miktarda macunu parmağınızla hassas diş boynuna sürüp bırakmak, bazı kişilerde etkiyi artırır. Ardından ağzınızı bolca çalkalamayın, fazlasını tükürmeniz yeterlidir.
3. Yumuşak fırçaya geçin: Yumuşak kıllı fırçayla, bastırmadan ve diş etinden dişe doğru küçük hareketlerle fırçalayın. Yatay ve güçlü hareketler diş boynunu aşındırır.
4. Asitli yiyeceklerden sonra hemen fırçalamayın: Asitle yumuşayan mine fırçayla daha kolay aşınır. Asitli bir yiyecek ya da içecekten sonra ağzınızı suyla çalkalayın ve fırçalamak için en az 30 dakika bekleyin.
5. Asitli içecekleri pipetle ve öğünle tüketin: Gün boyu yudumlanan limonlu su, kola ya da meyve suyu, mineyi saatlerce asit altında bırakır.
6. Florürden yararlanın: Florürlü diş macunu mineyi güçlendirir. Hekiminiz önerirse florürlü gargara da kullanılabilir.
7. Gıcırdatıyorsanız dişlerinizi koruyun: Gece gıcırdatma hassasiyeti artırıyorsa, gece plağı ihtiyacı muayenede değerlendirilebilir.

Bu önlemlere rağmen iki dört hafta içinde belirgin bir düzelme olmuyorsa, sızı tek bir dişte yoğunlaşıyorsa ya da giderek artıyorsa, evde beklemeye devam etmek yerine muayene olmak gerekir.

Muayenede hangi koruyucu işlemler uygulanır?

Muayenede önce hassasiyetin gerçekten dentinden mi, yoksa çürük, çatlak ya da dolgu sorunundan mı kaynaklandığı belirlenir. Hekim hassas dişi hava ya da soğuk uyaranla test edebilir, diş eti çekilmesini ölçebilir ve gerekirse röntgen ister. Neden ortaya konduktan sonra, hassasiyetin şiddetine göre şu seçenekler gündeme gelebilir:

• Florür vernik: Hassas bölgeye sürülen yoğun florürlü bir tabaka, kanalcıkların ağzını kapatmaya ve mineyi güçlendirmeye yardımcı olur. Birkaç seansta tekrarlanabilir.
• Hassasiyet giderici ajanlar: Açık kanalcıkları tıkayan sıvı ya da jel ürünler, hekim tarafından hassas yüzeye uygulanır.
• Bağlayıcı ajan ve ince kaplama: Diş boynundaki açık dentin, ince bir reçine tabakasıyla örtülerek dış etkilerden korunur.
• Dolgu: Diş boynunda belirgin bir çentik ya da madde kaybı varsa, bu bölge diş renginde kompozit dolgu ile kapatılabilir. Böylece hem hassasiyet azalır hem de çentiğin derinleşmesi önlenir.
• Diş eti tedavisi ve diş eti grefti: Diş eti çekilmesi ilerleyiciyse, önce nedeni (diş eti iltihabı, sert fırçalama) ele alınır. Uygun vakalarda açıkta kalan kök yüzeyini örtmek için diş eti grefti gibi cerrahi seçenekler periodontoloji kapsamında değerlendirilir.
• Kanal tedavisi: Tüm bu yöntemlere rağmen dayanılmaz olan ve günlük yaşamı etkileyen hassasiyet nadir görülür; bu durumda son seçenek olarak gündeme gelebilir.

Uygulanacak yöntem, hassasiyetin nedeni ve yaygınlığına göre değişir. Birkaç dişte hafif hassasiyet varsa çoğu zaman vernik ve evde bakım yeterli olurken, belirgin madde kaybında dolgu gerekebilir.

Beyazlatma ve dolgu sonrası hassasiyet ne kadar sürer?

Beyazlatma sonrası hassasiyet, beyazlatma jelinin minenin içinden geçip dentine ulaşmasıyla ilgilidir ve genellikle geçicidir. Çoğu kişide işlemden sonraki bir iki gün belirgin olur ve birkaç gün içinde azalır. Bu süreçte çok soğuk ve çok sıcak içeceklerden kaçınmak, hassasiyet macunu kullanmak yardımcı olur. Evde beyazlatma uygulayanlar için hekim, seanslar arasında ara verilmesini önerebilir.

Dolgu sonrası hassasiyet ise dolgunun derinliğine ve dişin önceki durumuna bağlıdır. Hafif soğuk hassasiyeti genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır. Isırırken ağrı varsa dolgu yüksek kalmış olabilir ve basit bir ayarla düzelebilir. Hassasiyet zamanla azalmak yerine artıyorsa ya da kendiliğinden ağrıya dönüşüyorsa diş yeniden değerlendirilmelidir.

Hangi yiyecek ve içecekler hassasiyeti artırır?

Hassasiyeti tetikleyen şeyler ile hassasiyete yol açan şeyler aynı değildir. Buzlu su sızıyı tetikler ama mineye zarar vermez; limonlu su ise o an sızlatmasa bile mineyi yavaş yavaş inceltir. Uzun vadede asıl dikkat edilmesi gereken, mineyi aşındıran asitli tüketimdir:

• Asitli içecekler: Kola ve diğer gazlı içecekler, sporcu ve enerji içecekleri, paketli meyve suları, limonata. Şekersiz olanlar da asitlidir ve mineyi aşındırır.
• Turunçgiller ve ekşi meyveler: Limon, greyfurt, portakal, ekşi elma ve erik. Yemenin kendisi değil, gün boyu sık sık ve uzun süre ağızda tutulması sorun yaratır.
• Sirke ve turşu: Salatalara bol sirke, aç karnına sirke içme alışkanlığı ve sık turşu tüketimi mineyi asit altında bırakır.
• Bitki çayları ve şarap: Bazı meyveli bitki çayları ve şarap da asitli içecekler arasındadır.
• Ekşi şekerlemeler: Hem asit hem şeker içerdikleri için mineye çift yönlü yük bindirirler.

Bu yiyecekleri tamamen bırakmak gerekmez. Öğünle birlikte tüketmek, ağızda bekletmeden yutmak, ardından suyla çalkalamak ve sonrasında süt, peynir gibi mineyi destekleyen besinlerle bitirmek asidin etkisini azaltır. Pipet kullanmak, içeceğin ön dişlerle temasını kısaltır.

Diş hassasiyeti nasıl önlenir?

Hassasiyet ortaya çıktıktan sonra tedavi edilebilir, ama mine ve diş eti kaybını önlemek her zaman daha kolaydır. Koruyucu alışkanlıkların çoğu basittir ve günlük rutine kolayca eklenebilir. Fırçalamayı günde iki kez, iki dakika boyunca, yumuşak fırça ve florürlü macunla yapmak temeldir. Diş aralarını her gün diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizlemek, diş eti iltihabını ve buna bağlı çekilmeyi önler.

Gece gıcırdatma ya da gündüz diş sıkma fark ediyorsanız bunu erkenden hekiminize söylemeniz, aşınma derinleşmeden önlem alınmasını sağlar. Reflü ya da sık kusma gibi asit kaynakları varsa, bunların ilgili hekim tarafından tedavi edilmesi dişleri de korur. Altı ayda bir yapılan kontroller ise diş eti çekilmesini ve mine aşınmasını henüz başlangıç aşamasındayken yakalar. Bu aşamada genellikle basit önlemler yeterli olur.

Soğuğa hassas dişlerde sık yapılan hatalar

• Hassas dişi fırçalamamak: Fırçalarken sızladığı için o bölgeyi atlamak plak birikimine, diş eti iltihabına ve daha fazla çekilmeye yol açar.
• Hassasiyet macununu birkaç gün kullanıp bırakmak: Etkisi haftalar içinde ortaya çıkar ve kullanım bırakıldığında azalabilir.
• Beyazlatıcı ve aşındırıcı macunları sürekli kullanmak: Yüksek aşındırıcılı ürünler açıkta kalan dentini daha da aşındırabilir.
• Limonlu su, sirke ve asitli içecekleri gün boyu yudumlamak: Mineyi sürekli asit altında bırakır.
• Uzun süren ağrıyı da hassasiyet sanmak: Uyaran geçtikten sonra dakikalarca süren ağrı sinir sorununa işaret edebilir ve beklemekle geçmez.
• Yalnızca semptomu bastırmak: Diş eti çekilmesi ya da gıcırdatma gibi neden ele alınmazsa hassasiyet tekrar eder ve ilerler.

Soğuk su sızlaması için ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Evde alınan önlemlerle düzelen hafif hassasiyet dışında, şu durumlarda muayene gerekir:

• Uyaran ortadan kalktıktan sonra dakikalarca süren ağrı
• Kendiliğinden başlayan ya da geceleri uyandıran ağrı
• Sızının tek bir dişte yoğunlaşması ve giderek artması
• Dişte görünür bir delik, kararma ya da kırık
• Isırırken keskin ağrı
• Diş etinde kanama, şişlik ya da hızla ilerleyen çekilme
• İki dört haftalık düzenli bakıma rağmen düzelmeyen hassasiyet

Maltepe'deki diş polikliniği ekibimiz muayenede hassasiyetin nedenini belirledikten sonra size uygun koruyucu yöntemi planlar. Muayene ve randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Diş hassasiyeti kendiliğinden geçer mi?

Beyazlatma, diş taşı temizliği ya da yeni dolgu sonrası gelişen hassasiyet çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır. Diş eti çekilmesi, mine aşınması ya da sert fırçalamaya bağlı hassasiyet ise neden ortadan kalkmadıkça genellikle kendiliğinden geçmez. Dentin zamanla kendi içinde bir miktar koruyucu tabaka oluşturabilse de, nedeni sürdüğü sürece hassasiyet tekrar eder.

Hassasiyet macunu ne kadar sürede etki eder?

Hassasiyet için geliştirilen diş macunlarının etkisi genellikle düzenli kullanımla iki dört hafta içinde belirginleşir. Bazı kişiler ilk haftada rahatlama hisseder. Etkinin sürmesi için macunu her gün kullanmaya devam etmek gerekir. Dört haftalık kullanıma rağmen düzelme olmuyorsa sızının başka bir nedeni olabilir; bu durumda muayene önerilir.

Soğuk su içince tek dişim sızlıyor, çürük mü?

Olabilir. Tek bir dişte tekrarlayan sızı; çürük, çatlak, yıpranmış bir dolgu ya da o dişteki diş eti çekilmesi kaynaklı olabilir. Sızı birkaç saniyede geçiyor ve diş boynunda çekilme varsa hassasiyet daha olasıdır. Sızı uzun sürüyor, tatlıyla artıyor ya da dişte renk değişikliği varsa çürük ihtimali öne çıkar. Ayrım muayene ve röntgenle yapılır.

Diş taşı temizliği hassasiyet yapar mı?

Temizlikten sonra birkaç gün süren hafif soğuk hassasiyeti sık görülür. Bunun nedeni, taşın altında kalan kök yüzeylerinin açığa çıkması ve diş eti iltihabının gerilemesiyle diş etinin biraz toparlanmasıdır. Hassasiyet genellikle kısa sürede azalır. Taşın yerinde kalması ise diş eti hastalığını ilerletir ve uzun vadede daha fazla çekilmeye ve hassasiyete yol açar.

Hassas dişler için hangi diş fırçası kullanılmalı?

Yumuşak ya da ekstra yumuşak kıllı fırçalar önerilir. Elektrikli fırça kullanıyorsanız, aşırı bastırıldığında uyaran ya da duran modeller, diş boynunu aşındırma riskini azaltır. Fırçanın türünden çok fırçalama tekniği önemlidir: bastırmadan, küçük hareketlerle ve diş etinden dişe doğru fırçalamak, açıkta kalan kök yüzeylerini korur.

Soğuk hassasiyeti hamilelikte artar mı?

Hamilelikte diş eti iltihabının artması, bulantı ve kusmaya bağlı asit ve sık atıştırma, hassasiyetin artmasına yol açabilir. Kusmadan sonra fırçalamadan önce ağzı suyla çalkalamak ve en az yarım saat beklemek mineyi korur. Hassasiyet belirginse gebelikte de muayene olmak ve florür vernik gibi koruyucu işlemler için hekiminize danışmak mümkündür.

Kaynaklar

• ADA MouthHealthy: Sensitive Teeth
• Liu XX ve ark. Pathogenesis, diagnosis and management of dentin hypersensitivity: an evidence-based overview for dental practitioners. BMC Oral Health
• NHS: Gum disease

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekiminizle birlikte verilir.