Yirmi Yaş Dişi Kulak ve Boğaz Ağrısı Yapar mı?

Birkaç gündür kulağınızın içinde bir zonklama var, yutkunurken boğazınızın bir tarafı acıyor; kulak burun boğaz muayenesi aklınıza geliyor ama ağzınızın en arkasında, alt çenede de bir hassasiyet hissediyorsunuz. Yirmi yaş dişi kulak ağrısı sanıldığından çok daha yaygın bir durumdur ve çoğu zaman kişi sorunun dişten kaynaklandığını en son düşünür.

Bu yazıda yirmi yaş dişinin kulağa ve boğaza nasıl ağrı yansıttığını, en sık nedeni olan perikoronit tablosunu, kulak enfeksiyonu ve bademcik iltihabından nasıl ayırt edilebileceğini, hangi belirtilerin acil olduğunu ve muayenede neye bakıldığını anlatıyoruz.

Yirmi yaş dişi kulak ve boğaz ağrısı yapar mı?

Dişteki ağrı neden kulakta hissedilir?

Bu durumun adı yansıyan ağrıdır: ağrının kaynağı bir yerdedir ama beyin onu başka bir yerden geliyormuş gibi algılar. Yüz bölgesinde bunun temel nedeni, yüzün büyük bölümünün duyusunu taşıyan trigeminal sinirdir.

Trigeminal sinirin alt çeneye giden dalı (mandibular dal), alt dişlerin, alt çenenin ve diş etlerinin yanı sıra kulağın önü ve dış kulak yolunun bir bölümünden de duyu taşır. Aynı sinir yolundan gelen sinyaller beyinde birbirine yakın bölgelerde işlendiği için, alt azı dişlerinden gelen güçlü bir ağrı sinyali kulaktan geliyormuş gibi algılanabilir. Ağrı kaynağı ne kadar arkadaysa kulakla ilişkisi de o kadar belirgin olur; yirmi yaş dişleri ağzın en arkasında olduğu için kulak ağrısı en sık bu dişlerle ilişkilendirilir.

Kulağa yansıyan ağrıya eşlik edebilecek başka mekanizmalar da vardır:

• Çiğneme kaslarının gerginliği: Ağrılı bir dişten kaçınmak için çene farklı biçimde kullanılır; kulağın hemen önündeki kaslar ve çene eklemi zorlanarak ayrı bir ağrı kaynağı hâline gelebilir.
• İltihabın yayılması: Diş çevresindeki iltihap, çene kemiği ile yutak arasındaki dokulara doğru ilerleyebilir. Bu durumda ağrı hem kulakta hem boğazda hissedilir.
• Lenf bezlerinin şişmesi: Çene altındaki lenf bezleri iltihaba yanıt olarak büyüyüp hassaslaşabilir; bu da boyun ve boğaz ağrısını artırır.

Yansıyan ağrı yalnızca yirmi yaş dişlerine özgü değildir. Üst azı dişlerinin ağrısı sinüs bölgesinde hissedilebilir, sinüs iltihabı da tersine üst dişlerde ağrı yapabilir; bu ilişkiyi sinüzit diş ağrısı yapar mı yazımızda anlattık. Kaynağı bulunamayan diş ve yüz ağrılarında genel yaklaşım için diş ağrısında ne yapmalı sayfamıza da bakabilirsiniz.

Perikoronit nedir, neden kulak ağrısı yapar?

Yirmi yaş dişine bağlı kulak ve boğaz ağrısının en sık nedeni perikoronittir. Perikoronit, kısmen sürmüş bir dişin, çoğunlukla alt yirmi yaş dişinin, üzerini örten diş eti kapağının ve çevresindeki dokunun iltihaplanmasıdır.

Alt yirmi yaş dişi çenede yeterli yer bulamadığında tam sürmez ve üzerinde bir diş eti kapağı (operkulum) kalır. Bu kapağın altı, fırçanın ulaşamadığı küçük bir cep gibidir; yiyecek artıkları ve bakteriler burada birikir. Üst yirmi yaş dişinin çiğnerken bu kapağa çarpması da tahrişi artırır. Sonuçta bölge iltihaplanır.

Perikoronitin tipik belirtileri şunlardır:

• Ağzın en arkasında, alt çenede şişmiş, kızarmış ve dokununca acıyan diş eti
• Aynı taraftaki kulağa vuran, zonklayan ağrı
• Yutkunurken boğazın aynı tarafında ağrı
• Ağzı tam açamama (çiğneme kaslarının iltihaptan etkilenmesi)
• Ağızda kötü tat, kötü koku; bazen diş eti kapağının altından akıntı
• Çene altında hassas, şişmiş lenf bezleri
• Daha ileri durumlarda ateş ve halsizlik

Perikoronit genellikle 17 ile 25 yaş arasında, yirmi yaş dişlerinin sürme döneminde görülür; ama kısmen gömülü kalan bir diş yıllar sonra da iltihaplanabilir. Bir kez geçirildikten sonra tekrarlama eğilimindedir. Tekrarlayan ataklar, yirmi yaş dişi çekimi kararında değerlendirilen başlıca nedenlerden biridir.

Perikoronit her zaman aynı şiddette seyretmez. Hafif bir atakta yalnızca diş eti kapağında hassasiyet ve çiğnerken rahatsızlık olur; birkaç gün içinde iyi bir temizlikle yatışabilir. Orta şiddetteki atakta şişlik belirginleşir, ağız açma kısıtlanır ve ağrı kulağa yayılır. Ağır atakta ise iltihap çevre dokulara yayılır, ateş ve yutkunma güçlüğü ortaya çıkar. Bu ayrım önemlidir, çünkü hafif bir atakla ağır bir atak arasındaki geçiş bazen yalnızca bir iki gün sürer. Soğuk algınlığı, sınav ya da iş stresi, uykusuzluk gibi bağışıklığın zayıfladığı dönemlerde atakların daha sık görüldüğü bilinir.

Yirmi yaş dişine bağlı ağrının başka hangi nedenleri olabilir?

Kulağa ve boğaza yayılan ağrının tek nedeni perikoronit değildir. Yirmi yaş dişi ve çevresinde ağrıya yol açabilecek başka durumlar da vardır:

• Yirmi yaş dişinde çürük: Ağzın en arkasında olduğu için fırçalanması zordur ve sık çürür. Derin bir çürük dişin sinirine ulaştığında zonklayan, geceleri artan ve kulağa yayılan bir ağrı başlayabilir.
• Komşu dişte çürük veya kemik kaybı: Yatık duran bir yirmi yaş dişi, önündeki azı dişine yaslanarak iki diş arasında temizlenemeyen bir alan oluşturur. Bu alanda komşu dişin kökünde çürük ve çevresinde kemik kaybı gelişebilir; ağrının kaynağı bazen yirmi yaş dişinin kendisi değil, önündeki diştir.
• Diş çevresinde kist: Gömülü dişin çevresinde zamanla sıvı dolu bir kese gelişebilir. Çoğu zaman belirti vermez ve röntgende fark edilir; büyüdükçe çenede dolgunluk ve ağrıya yol açabilir.
• Apse: Çürük ya da iltihap ilerlediğinde diş çevresinde iltihap birikimi oluşabilir; şişlik, ateş ve şiddetli ağrı tabloya eklenir.
• Sürme baskısı: Yer bulamayan dişin sürmeye çalışması bazı kişilerde aralıklı bir basınç hissi ve çene ağrısı yaratabilir.

Bu nedenlerin çoğu yalnızca ağız içine bakarak ayırt edilemez; röntgen bu yüzden değerlendirmenin temel parçasıdır. Ağrının kaynağı doğru bulunduğunda tedavi de ona göre planlanır: örneğin komşu dişteki çürük ayrı bir tedavi gerektirebilir.

Yirmi yaş dişi boğaz ağrısı ve yutkunma güçlüğü yapar mı?

Yapabilir. Alt yirmi yaş dişleri, yutağın (farinks) ve bademciklerin bulunduğu bölgeye anatomik olarak çok yakındır. Bu dişin çevresindeki iltihap, çenenin iç tarafındaki yumuşak dokulara ve kaslara yayıldığında yutkunmak acı verir. Kişi bu ağrıyı çoğu zaman "boğazım ağrıyor" diye tarif eder.

Dişe bağlı boğaz ağrısının bazı ipuçları vardır: ağrı genellikle tek taraflıdır, ağzın en arkasındaki diş eti şiş ve hassastır, ağız açmak zorlaşmıştır ve ağrı çiğnemekle artar. Soğuk algınlığı ya da grip gibi bir enfeksiyonda ise ağrı genellikle iki taraflıdır, burun akıntısı, öksürük ve ses kısıklığı eşlik edebilir.

Yutkunma güçlüğünün giderek artması ciddiye alınması gereken bir durumdur. İltihap çene altına ve boyna yayılırsa nefes yolunu daraltabilecek derin boyun enfeksiyonlarına dönüşebilir. Bu nedenle tükürüğü bile yutmakta zorlanma, ağzın neredeyse hiç açılamaması ve boyunda şişlik varsa vakit kaybetmeden değerlendirilmek gerekir.

Kulak enfeksiyonu mu, bademcik iltihabı mı, yirmi yaş dişi mi?

Bu üç durum benzer şikâyetlerle başvurulmasına yol açabilir. Aşağıdaki tablo ayırt etmeye yardımcı olabilecek ipuçlarını özetler; ancak kesin ayrım muayeneyle yapılır ve bazı durumlarda hem diş hekimi hem kulak burun boğaz hekimi değerlendirmesi gerekebilir.

Kulak burun boğaz muayenesinde kulak zarı ve kulak yolu normal bulunduğu hâlde ağrı sürüyorsa, ağız içinin ve özellikle yirmi yaş dişlerinin değerlendirilmesi akıllıca olur. Tersi de geçerlidir: dişlerde bir neden bulunmayan kulak ağrısında kulak ve çene eklemi incelenmelidir.

Ayırıcı tanıda akılda tutulan bir başka durum, çene eklemi (temporomandibular eklem) rahatsızlıklarıdır. Kulağın hemen önünde yer alan bu eklemin ağrısı da kulak ağrısı gibi hissedilir; çene hareketiyle artar, eklemde ses ve kilitlenme hissi eşlik edebilir. Gece diş sıkma ya da gıcırdatma bu tabloyu tetikleyebilir.

Muayenede neye bakılır, panoramik röntgen neden gerekir?

Yirmi yaş dişine bağlı olduğu düşünülen kulak ve boğaz ağrısında muayene genellikle şu adımları içerir:

1. Şikâyetin dinlenmesi: Ağrının ne zaman başladığı, hangi tarafta olduğu, çiğneme ve yutkunmayla ilişkisi, ateş ve ağız açma kısıtlılığı sorulur.
2. Ağız içi muayene: Yirmi yaş dişinin ne kadar sürdüğü, üzerindeki diş eti kapağının durumu, şişlik, akıntı ve karşı çenedeki dişin bu bölgeye çarpıp çarpmadığı değerlendirilir.
3. Ağız açıklığının ölçülmesi: Kısıtlılığın derecesi, iltihabın çevre kaslara yayılıp yayılmadığına dair fikir verir.
4. Boyun ve çene altının muayenesi: Lenf bezleri ve yayılmış şişlik olup olmadığı kontrol edilir.
5. Panoramik röntgen: Tüm dişleri ve çeneleri tek görüntüde gösterir. Yirmi yaş dişinin açısı, ne kadar gömülü olduğu, köklerinin alt çene sinir kanalına yakınlığı, komşu dişte çürük ya da kemik kaybı olup olmadığı ve diş çevresinde kist benzeri bir yapı bulunup bulunmadığı bu görüntüyle değerlendirilir.
6. Gerekirse ileri görüntüleme: Kökler sinir kanalına çok yakınsa üç boyutlu tomografi istenebilir.

Akut bir perikoronit atağında ilk amaç iltihabı yatıştırmaktır. Hekim genellikle diş eti kapağının altını steril bir solüsyonla yıkayarak biriken yiyecek artıklarını ve bakterileri temizler. Üst yirmi yaş dişi iltihaplı kapağa çarpıyorsa, bu temas da ele alınabilir. Yayılan enfeksiyon belirtileri, ateş ya da belirgin şişlik varsa ilaç tedavisi gündeme gelebilir; hangi ilacın gerektiğine muayene bulgularına göre hekim karar verir. Atak yatıştıktan birkaç gün sonra yapılan kontrol, ağız açıklığının ve diş etinin normale dönüp dönmediğini görmek için önemlidir.

Bu değerlendirme sonucunda, akut iltihabın önce yatıştırılması ve ardından dişin durumuna göre bir plan yapılması gündeme gelir. Dişin korunup korunamayacağı ya da çekilmesinin uygun olup olmadığı, röntgen bulguları ve yaşadığınız atakların sıklığı birlikte değerlendirilerek gömülü yirmi yaş dişi konusunda karar verilir. Karar her zaman muayeneden sonra, sizinle birlikte verilir.

Hekime gidene kadar evde neler yapılabilir?

Evde yapılanlar iltihabı tedavi etmez ama muayeneye kadar geçen sürede rahatlamanıza ve durumun kötüleşmemesine yardımcı olabilir:

• Yemeklerden sonra ılık tuzlu suyla ağzınızı çalkalayın; suyu özellikle ağrılı bölgede birkaç saniye tutun.
• Yumuşak bir diş fırçasıyla en arka dişin çevresini de nazikçe fırçalamaya çalışın; yiyecek birikimi iltihabı besler.
• Hekiminizin daha önce önerdiği bir ağrı kesici varsa onu önerildiği biçimde kullanabilirsiniz; yeni bir ilaç için hekiminize veya eczacınıza danışın.
• Ağrılı tarafta çiğnemeyin; ılık ve yumuşak yiyecekleri tercih edin.
• Bol su için; ağrı nedeniyle sıvı alımını azaltmak halsizliği artırır.
• Kulağınıza damla, yağ veya pamuk sokmayın; ağrının kaynağı dişse bunlar yarar sağlamaz, kulak yoluna zarar verebilir.

Yirmi yaş dişine bağlı ağrıda sık yapılan hatalar

Kulak ve boğaz ağrısının dişten kaynaklandığı durumlarda en çok görülen hatalar şunlardır:

• Ağrıyı yalnızca kulak sorunu sanıp ağız içini hiç kontrol ettirmemek: Kulak muayenesi normal bulunduğu hâlde ağrı sürüyorsa diş değerlendirilmelidir.
• Elde kalan antibiyotiği kendi başına kullanmak: Yanlış ilaç ya da yetersiz süre hem tabloyu maskeleyebilir hem de dirence yol açabilir.
• Ağrı geçti diye sorunu çözülmüş saymak: Perikoronit atakları geçip tekrar edebilir; altta yatan durum değişmemiş olabilir.
• Ağrılı bölgeye ağrı kesici tablet ezip koymak: Diş etinde kimyasal yanık oluşturabilir.
• Diş eti kapağını iğne, kürdan veya parmakla temizlemeye çalışmak: Bölgeyi daha da tahriş eder.
• Ağız açıklığındaki ve yutkunmadaki kötüleşmeyi beklemek: Bu belirtilerin artması iltihabın yayıldığını gösterebilir.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı, hangi belirtiler acildir?

Kulağa vuran ve birkaç günde geçmeyen bir ağrı, özellikle ağzın arkasında diş eti şişliğiyle birlikteyse değerlendirilmelidir. Aşağıdaki belirtiler ise daha hızlı başvuru gerektirir:

• Yutkunmada giderek artan güçlük, tükürüğü yutamama
• Nefes almada güçlük veya ses değişikliği
• Ağzın neredeyse hiç açılamaması
• Çene altına ve boyna yayılan, büyüyen şişlik
• 38 derecenin üzerinde ateş, titreme, belirgin halsizlik
• Göz çevresine doğru yayılan şişlik

Nefes alma ve yutkunma güçlüğüyle birlikte hızla büyüyen bir boyun şişliği acil bir durumdur; böyle bir tabloda en yakın acil servise başvurulmalıdır. Diğer durumlarda ağız içi muayene ve röntgen için Maltepe diş polikliniği olarak yardımcı olabiliriz. Muayene ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Çekim kararı verildiyse, işlemden sonraki günlerde neler beklemeniz gerektiğini yirmi yaş dişi çekiminden sonra şişliğin kaç gün sürdüğünü anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yirmi yaş dişi baş ağrısı da yapar mı?

Yapabilir. Yirmi yaş dişine bağlı iltihap ya da çiğneme kaslarındaki gerginlik, şakak bölgesine ve başın yan tarafına yayılan ağrıya yol açabilir. Ağrı genellikle dişin bulunduğu tarafta yoğunlaşır. Ancak baş ağrısının pek çok farklı nedeni olduğu için dişle ilişkisi muayenede ve gerekirse röntgenle değerlendirilmelidir.

Yirmi yaş dişi çıkarken kulak ağrısı normal mi?

Diş sürerken diş etinde hafif bir gerginlik ve kısa süreli ağrı olabilir. Ancak kulağa vuran, birkaç günden uzun süren, şişlik ve ağız açma güçlüğüyle birlikte olan ağrı genellikle diş eti kapağının iltihaplandığını (perikoronit) gösterir. Bu durumun değerlendirilmesi ve bölgenin temizlenmesi gerekir.

Yirmi yaş dişi ağrısı neden gece artar?

Gece yatarken baş bölgesine giden kan akımı artar ve iltihaplı bölgedeki basınç hissi yoğunlaşabilir. Gün içinde dikkatimizi dağıtan uyaranlar azaldığı için ağrı daha belirgin algılanır. Bazı kişilerde gece diş sıkma da kas kaynaklı ağrıyı artırır. Gece uykudan uyandıran ağrı değerlendirilmesi gereken bir belirtidir.

Kulak ağrısının dişten mi kulaktan mı olduğunu nasıl anlarım?

Kulak kaynaklı ağrıda işitme azalması, kulakta dolgunluk ya da akıntı olabilir; dış kulak yolu iltihabında kulak kepçesine dokunmak ağrıyı artırır. Diş kaynaklı ağrıda ise çiğneme ağrıyı artırır, ağzın arkasında diş eti şişliği ve ağız açma güçlüğü görülür. Kesin ayrım için muayene gerekir.

Perikoronit antibiyotikle tamamen geçer mi?

Antibiyotik, gerektiği durumlarda akut enfeksiyonu yatıştırabilir; ancak iltihaba neden olan diş eti kapağı ve kısmen sürmüş diş yerinde kaldığı sürece sorun tekrarlayabilir. Bu nedenle atak geçtikten sonra dişin durumu değerlendirilir ve kalıcı çözüm hekiminizle birlikte planlanır. Antibiyotik kararı yalnızca hekim tarafından verilmelidir.

Üst yirmi yaş dişi de kulak ağrısı yapar mı?

Üst yirmi yaş dişleri de yansıyan ağrıya neden olabilir, ancak kulak ağrısı daha çok alt yirmi yaş dişleriyle ilişkilidir. Üst dişlerden kaynaklanan ağrı daha sık yanak, şakak ve göz altına yayılır. Üst yirmi yaş dişi sürerken yanağın iç kısmını ısırması ya da alttaki diş eti kapağına çarpması da ağrıya katkıda bulunabilir.

Hamileyken yirmi yaş dişi ağrısı olursa ne yapılmalı?

Hamilelikte hormon değişiklikleri diş etini daha hassas hâle getirir ve yirmi yaş dişi çevresinde iltihap daha kolay gelişebilir. Ağrı ve şişlik varsa ertelemek yerine değerlendirilmek önemlidir; muayene ve bölgenin temizlenmesi hamilelikte de yapılabilir. Hamile olduğunuzu mutlaka belirtin; ilaç ve röntgen kararları buna göre, gerekirse kadın doğum hekiminizle birlikte verilir.

Kaynaklar

• Cleveland Clinic: Pericoronitis
• NHS: Wisdom tooth removal
• American Dental Association (MouthHealthy): Wisdom teeth

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında hekiminizle birlikte verilir.