Süt dişi çürükleri neden önemsenmeli?
Süt dişleri nasılsa dökülecek diye çürüklerinin ertelenebileceği sık duyulan bir düşüncedir. Oysa süt dişleri çocuğun çiğneme, konuşma ve beslenme düzeninde yıllarca görev yapar; arka bölgedeki süt azı dişleri çoğu çocukta 10-12 yaş civarına kadar ağızda kalır. Bu süre boyunca sağlıklı kalmaları, çocuğun rahat yemek yemesi, uyuması ve gün içinde dikkatini toplayabilmesi açısından önemlidir. Ağrıyan bir dişi olan çocuk bunu her zaman sözle anlatamaz; yemek seçmeye başlar, huzursuzlanır ya da geceleri sık uyanır.
Süt dişlerinin bir başka görevi, altından gelen kalıcı dişlere yer tutmaktır. Çürük ilerleyip bir süt dişi erken kaybedilirse komşu dişler boşluğa doğru kayabilir ve kalıcı dişin sürmesi için gereken alan daralabilir; bu durum ileride çapraşıklık ve ortodontik ihtiyaçla ilişkilendirilebilir. Tedavi edilmeyen derin bir çürük dişin sinirine ulaştığında ağrı, apse ve yüzde şişlik görülebilir; iltihap uzun süre devam ederse alttan gelişen kalıcı dişin tomurcuğu da bundan etkilenebilir. Bu nedenle bir süt dişinin birkaç yıl sonra düşecek olması, tedavi kararında tek başına belirleyici değildir; hekim dişin durumunu ve düşmesine kalan süreyi birlikte değerlendirir.
Süt dişlerinin mine tabakası kalıcı dişlere göre daha incedir; bu nedenle çürük süt dişlerinde daha hızlı ilerleyebilir. Riski belirleyen etkenlerden biri, şekerin miktarı kadar tüketim sıklığıdır: gün boyuna yayılan şekerli atıştırmalıklar, meyve suları ve şekerli içecekler, dişlerin asit etkisinden toparlanmasına fırsat bırakmaz. Çocuğu biberonla süt, meyve suyu ya da şekerli içecek içerken uyutmak, özellikle üst ön dişlerde hızlı ilerleyen çürüklerle ilişkilendirilir; uzun süre ağızda tutulan yapışkan şekerlemeler de benzer bir etki yaratır. Çocuk susadığında ona su vermek ise öğün aralarında dişler için güvenli bir alışkanlıktır.
Erken dönemde çürük çoğu zaman ağrı yapmaz; bu yüzden ebeveynin gözü önemlidir. Diş eti çizgisine yakın tebeşir beyazı lekeler, kahverengi ya da siyah noktalar, yemek sırasında hep aynı tarafı kullanma, soğuk veya tatlıda yüzünü buruşturma ve geçmeyen ağız kokusu dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Ayrıca 6 yaş civarında, süt azılarının hemen arkasından ilk kalıcı büyük azılar çıkar; bu dişler bir süt dişinin yerine çıkmadıkları için çoğu zaman süt dişi sanılır, oysa bunlar kalıcı dişlerdir ve yıllarca kullanılacakları için çürüğe karşı özen isterler.
Korunma ilk dişin çıkmasıyla başlar: dişler günde iki kez, biri yatmadan önce olmak üzere florürlü diş macunuyla fırçalanır; 3 yaşından küçük çocuklarda pirinç tanesi kadar, 3-6 yaş arasında bezelye tanesi kadar macun yeterlidir. Fırçalamadan sonra macunun tükürülmesi, ağzın bol suyla çalkalanmaması önerilir; böylece florür diş yüzeyinde daha uzun süre etkili olur, yaşa uygun miktar ve yetişkin gözetimi sayesinde yutulan miktar da sınırlı kalır. Çocuklar fırçayı tek başına etkili kullanacak el becerisine çoğunlukla 7-8 yaş civarında ulaştığı için o yaşa kadar ebeveynin fırçalamaya yardım etmesi ya da kontrol etmesi faydalıdır. Hekim, çürük riskine göre florürlü vernik ya da fissür örtücü gibi koruyucu uygulamaları da önerebilir.
Süt dişi çürüklerinde tedavi yaklaşımı; çürüğün derinliğine, dişin ne zaman düşmesinin beklendiğine ve çocuğun uyumuna göre değişir. Küçük çürüklerde dolgu, sinire yaklaşmış çürüklerde süt dişine uygun sinir tedavileri, korunamayan dişlerde ise çekim ve gerekirse yer tutucu seçenekleri konuşulabilir. Çocuğun ilk diş hekimi ziyareti için genellikle ilk dişin çıkması ya da ilk yaş günü civarı önerilir; sonraki kontrollerin aralığını hekiminiz çocuğunuzun çürük riskine göre belirler. Evde diş hekimini bir korkutma aracı olarak kullanmamak, muayeneden önce çocuğa sade ve sakin bir dille ne olacağını anlatmak ve ilk ziyareti ağrı başlamadan planlamak, çocuğun muayeneye daha rahat gelmesine yardımcı olur.
- İlk dişle birlikte günde iki kez florürlü macunla fırçalamaya başlayın.
- 3 yaş altında pirinç tanesi, 3-6 yaşta bezelye tanesi kadar macun kullanın.
- Çocuğu biberonla süt, meyve suyu veya şekerli içecek içerken uyutmayın.
- Şekerli yiyecek ve içecekleri gün boyuna yaymak yerine öğünlerle sınırlayın; ara öğünde su verin.
- Diş eti çizgisinde beyaz leke ya da kahverengi nokta görürseniz muayene planlayın.
- Çocuğunuz 7-8 yaşına gelene kadar fırçalamaya yardım edin ya da kontrol edin.
Bu bölümdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun yaklaşım muayene sonrasında hekiminizle birlikte belirlenir.
