İleri yaşta ağız bakımı ve protez temizliği nasıl yapılır?
Yaş ilerledikçe ağızda da değişiklikler olur. Diş etlerinin çekilmesiyle açığa çıkan kök yüzeyleri mineyle kaplı olmadığı için çürümeye daha yatkındır ve birçok ilacın yan etkisi olan ağız kuruluğu bu riski artırabilir. El becerisindeki azalma, görme sorunları ya da unutkanlık da günlük bakımı zorlaştırabilir; bu nedenle ileri yaşta ağız bakımı, kalan dişler ve protezler için ayrı ayrı planlanmalıdır. Ağız sağlığı beslenmeyi ve konuşmayı doğrudan etkilediği için yaşam kalitesinin de önemli bir parçasıdır; çiğneme güçlüğü yaşayan kişiler zamanla yumuşak ve daha az besleyici gıdalara yönelebilir.
Kendi dişleri olanlar için temel kurallar değişmez: günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalama ve diş aralarının diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizlenmesi. Fırçayı tutmakta zorlanan kişilerde kalın saplı bir fırça, sapı bir tutamakla kalınlaştırılmış bir fırça ya da elektrikli diş fırçası işi kolaylaştırabilir. Hekiminiz kök çürüğü riskinize göre florür oranı daha yüksek bir macun veya ek florür uygulamaları önerebilir. Diş eti kanaması, diş eti çekilmesi ve dişlerde sallanma yaşla birlikte daha sık görülebilir; bu belirtiler fark edildiğinde muayene planlamak gerekir.
Hareketli protezler de doğal dişler gibi plak ve yemek artığı biriktirir; özellikle diş etine temas eden iç yüzeyde biriken artıklar koku ve tahrişe yol açabilir. Her yemekten sonra protezi çıkarıp suyla durulamak, günde en az bir kez yumuşak bir fırça ve protez için uygun, aşındırıcı olmayan bir temizleyiciyle fırçalamak önerilir; normal diş macunları bazı protez yüzeylerini çizebileceği için hangi temizleyicinin uygun olduğunu hekiminize sorabilirsiniz. Temizlik sırasında protezin düşüp kırılmaması için lavabonun içine su doldurmak ya da altına katlanmış bir havlu sermek basit ama etkili bir önlemdir.
Hekiminiz aksini söylemedikçe protezlerin gece çıkarılması, diş etlerinin dinlenmesi için önerilir. Çıkarılan protez kurumaması için su ya da protez saklama solüsyonu içinde bekletilir; sıcak veya kaynar su protezin biçimini bozabileceği, çamaşır suyu gibi maddeler de malzemeye zarar verebileceği için kullanılmamalıdır. Protez takılı değilken diş etleri, damak ve dil de yumuşak bir fırça ya da nemli bir bezle nazikçe temizlenmelidir. Protezi saklarken kabın kapağını kapatmak ve küçük çocukların ya da evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yere koymak, kazayla kırılma ve kayıpları önler.
Tam protez kullanan, yani ağzında hiç dişi kalmamış kişilerin de düzenli kontrole ihtiyacı vardır; bölümlü (parsiyel) protez kullananlarda ise protezin dayandığı dişlerin temizliği ayrıca önem taşır, çünkü bu dişlerde çürük ve diş eti sorunları daha kolay gelişebilir. Zamanla çene kemiği ve diş etleri değiştiği için protezin uyumu bozulabilir; gevşeyen bir protez çiğnemeyi zorlaştırır, yara ve tahrişlere yol açabilir. Protez yapıştırıcısının miktarını giderek artırmak ya da protezi evde törpülemek yerine uyum sorununu hekiminizle değerlendirmeniz önerilir; ağızda iki-üç haftada iyileşmeyen yara, beyaz veya kırmızı leke ya da şişlik fark edildiğinde de muayene ertelenmemelidir.
Bakıma ihtiyaç duyan bir yakınınıza yardım ediyorsanız, ağız bakımını günlük rutinin sabit bir parçası hâline getirmek işinizi kolaylaştırır; bilişsel sorunları olan kişilerde fırçalamayı adım adım göstermek, her gün aynı saatte yapmak ve sabırla eşlik etmek bakımın sürmesine yardımcı olabilir. Yemek yemede isteksizlik, protezi takmak istememe, ağızda kanama ya da yüzü tutma gibi değişiklikleri not etmek, muayenede hekime önemli ipuçları verir; bu tür belirtiler bazen kişinin dile getiremediği bir ağrının işareti olabilir. Randevuya gelirken kullanılan ilaçların listesini, varsa sağlık raporlarını ve protezi yanınızda getirmeyi unutmayın.
- Protezi her yemekten sonra çıkarıp suyla durulayın, ağzınızı da çalkalayın.
- Günde en az bir kez yumuşak fırça ve aşındırıcı olmayan bir temizleyiciyle fırçalayın.
- Temizliği su dolu lavabo ya da katlanmış havlu üzerinde yapın.
- Geceleri protezi su ya da saklama solüsyonunda bekletin; sıcak su ve çamaşır suyu kullanmayın.
- Gevşeyen ya da vuran protezi evde törpülemeye veya düzeltmeye çalışmayın, kontrole gelin.
- İki-üç haftada geçmeyen ağız yaralarını hekime gösterin.
Bu bölümdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun yaklaşım muayene sonrasında hekiminizle birlikte belirlenir.
