Diş taşı neden oluşur, temizliği nasıl yapılır?
Dişlerin yüzeyinde gün içinde sürekli olarak bakteri plağı denilen yumuşak ve yapışkan bir tabaka oluşur. Plak, fırçalama ve diş arası temizliğiyle düzenli olarak uzaklaştırılmazsa tükürükteki kalsiyum ve fosfat gibi minerallerle birleşerek sertleşir. Bu sertleşmiş birikime diş taşı ya da tıbbi adıyla kalkulus denir; sertleşme süreci plak birikiminden sonraki birkaç gün içinde başlayabilir. Bu yüzden diş taşı, ihmal edilen tek bir günün değil, uzun süre yeterince temizlenemeyen bölgelerin sonucudur.
Diş taşı ağzın her yerinde aynı hızla oluşmaz. Tükürük bezlerinin ağza açıldığı bölgelere yakın olan alt ön dişlerin iç yüzeyi ve üst azı dişlerinin yanak tarafı, birikimin sık görüldüğü alanlardır. Çapraşık dişler, taşkın dolgu kenarları, sabit ortodontik apareyler, sigara kullanımı, ağız kuruluğu ve düzensiz ağız bakımı birikimi kolaylaştırır. Bazı kişilerde tükürüğün yapısı nedeniyle taş, düzenli bakıma rağmen daha hızlı oluşabilir; bu durumda daha sık kontrol gerekebilir.
Diş taşının sorun yaratmasının başlıca nedeni pürüzlü yüzeyidir. Bu yüzeye yeni plak çok daha kolay tutunur ve taş artık diş fırçası ya da diş ipiyle çıkarılamaz. Diş eti kenarındaki taş diş eti iltihabına, kanamaya ve ağız kokusuna yol açabilir; diş eti çizgisinin altına uzanan birikim ise zamanla diş eti çekilmesine ve dişi destekleyen kemiğin kaybına, yani periodontitise katkıda bulunabilir. Sarımsı ya da kahverengi renk değişimi de taşın görünür bir sonucudur ve çay, kahve ya da sigara lekeleriyle birlikte daha belirgin hale gelebilir.
Temizlik, diş hekiminin muayenesiyle başlar. Taşlar genellikle ultrasonik bir aletle titreşim ve su püskürtme yardımıyla diş yüzeyinden ayrılır, ardından ince el aletleriyle kalan birikimler temizlenir ve yüzeyler cilalanarak pürüzsüz hale getirilir; pürüzsüz yüzey, plağın yeniden tutunmasını zorlaştırır. İşlem sırasında soğuk su ve titreşim nedeniyle hassasiyet hissedilebilir; hassasiyet belirginse hekim bölgesel uyuşturma önerebilir. Diş eti altındaki derin birikimlerde kök yüzeylerinin temizliği gerekebilir ve bu işlem ağzın durumuna göre birden fazla seansa yayılabilir.
Temizlikten sonraki birkaç gün dişlerde hafif hassasiyet ya da fırçalarken az miktarda kanama görülebilir; diş eti iyileştikçe bu şikâyetler genellikle azalır. Taşın kaldırılmasıyla diş aralarında boşluk hissi oluşabilir; bu çoğu zaman taşın daha önce doldurduğu alanın açığa çıkmasıyla ilgilidir ve diş eti iyileşip sıkılaştıkça genellikle azalır. Temizliğin ne sıklıkla yapılacağı kişinin birikim eğilimine ve diş eti sağlığına göre hekim tarafından belirlenir; birçok kişi için 6 ile 12 ay arasındaki aralıklar sık önerilir, diş eti hastalığı olanlarda bu süre kısalabilir. Gebelik, diyabet ya da sigara kullanımı gibi durumlar diş eti iltihabı riskini artırdığından, bu durumlarda kontrol aralığını hekiminizle ayrıca konuşmanız yerinde olur.
Evde yapılabilecekler taşın yeniden oluşmasını yavaşlatır ama mevcut taşı çıkarmaz. Florürlü macunla günde iki kez fırçalamak ve diş aralarını diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizlemek temel adımlardır; alt ön dişlerin iç yüzeyine, fırçayı dik tutarak ayrıca özen göstermek de faydalıdır. Taşı evde sivri bir cisimle kazımaya çalışmak diş etini yaralayabilir ve mineye zarar verebilir; bu nedenle önerilmez. Taş önleyici olarak sunulan diş macunları birikimin hızını bir ölçüde azaltabilir; ancak diş eti çizgisinin altındaki taşa etki etmez ve diş hekimince yapılan temizliğin yerini tutmaz.
- Alt ön dişlerin iç yüzünde sarımsı, sert ve pürüzlü birikim
- Fırçalarken kanayan ya da kızaran diş eti
- Diş aralarında ipin takıldığı sert çıkıntılar
- Fırçalamaya rağmen geçmeyen ağız kokusu
- Sigara kullanımı ya da ağız kuruluğu gibi birikimi artıran etkenler
- Son diş taşı temizliğinden bu yana geçen süre
Bu bölümdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun yaklaşım muayene sonrasında hekiminizle birlikte belirlenir.
