Diş kaplamalarında hangi malzemeler kullanılır?
Kaplama (kron), çürük, kırık, büyük bir dolgu ya da kanal tedavisi nedeniyle zayıflamış bir dişi dış yüzeyiyle birlikte saran ve dişin biçimini, işlevini korumaya yardımcı olan bir restorasyondur. Dişin çevresinden bir miktar doku kaldırılarak hazırlanır, ölçü alınır ve kaplama laboratuvarda ya da dijital tasarım ve üretim yöntemleriyle üretilir; bu süreçte dişi korumak için çoğu zaman geçici bir kaplama kullanılır. Kaplama; dolguyla onarılamayacak kadar doku kaybı olan dişlerde, çatlak dişlerde ve kanal tedavisi sonrası kırılma riski taşıyan arka dişlerde sık gündeme gelir. Hangi malzemenin seçileceği ise dişin ağızdaki yerine, kalan sağlıklı dokuya ve ağızdaki genel koşullara göre değişir.
Metal destekli porselen kaplamalar uzun yıllardır kullanılan ve kullanım deneyimi geniş bir seçenektir: içte metal bir alt yapı, dışta diş renginde porselen bulunur. Dayanımı yüksek olsa da diş eti zamanla çekildiğinde kenarda koyu bir çizgi görünebilir ve ışık geçirgenliği doğal dişe göre sınırlıdır. Bu nedenle gülümserken görünen ön dişlerde estetik beklenti yüksekse metal içermeyen seçenekler de değerlendirilir. Metal alt yapıda kullanılan alaşımlar da farklılık gösterebilir; bilinen bir metal hassasiyeti varsa bu bilgi seçimi doğrudan etkiler.
Zirkonyum (zirkonya) kaplamalarda metal yerine diş rengine yakın, yüksek dayanımlı bir seramik alt yapı ya da tamamen zirkonyadan üretilmiş tek parça (monolitik) bir yapı kullanılır. Metal içermemesi kenarda koyu çizgi oluşma olasılığını ortadan kaldırır ve çiğneme kuvvetinin yoğun olduğu arka dişlerde de kullanılabilmesini sağlar. Üzerine porselen tabakalanan türlerde bu tabakada küçük kopmalar görülebilir; tek parça zirkonya bu açıdan daha dirençlidir, ancak ışık geçirgenliği tabakalı porselene göre daha sınırlı olabilir. Zirkonyanın karşı dişte yaratabileceği aşınma, yüzeyin ne kadar düzgün cilalandığıyla da ilişkilendirilir; bu nedenle bitirme aşaması da malzemenin kendisi kadar önem taşır.
Cam seramik (örneğin lityum disilikat) kaplamalar ışığı doğal dişe yakın biçimde geçirir ve özellikle ön bölgede sık değerlendirilir. Dayanımları zirkonyaya göre daha düşüktür; bu nedenle güçlü sıkma alışkanlığı olan kişilerde ya da yükün yüksek olduğu arka dişlerde hekim farklı bir seçenek önerebilir. Tam metal kaplamalar ise görünmeyen arka dişlerde, daha az diş dokusu kaldırılarak uygulanabilmeleri ve karşı dişi daha az aşındırmaları nedeniyle hâlâ bir seçenek olarak kabul edilir. Cam seramikler yapıştırma tekniğine duyarlı malzemelerdir; dişin yapıştırma sırasında kuru ve temiz tutulabilmesi sonucu etkileyen etkenlerden biridir.
Malzeme seçiminde herkes için geçerli tek bir doğru yoktur; hekiminiz dişin konumunu, kalan sağlıklı dokuyu, ısırma düzeninizi, gece diş sıkma ya da gıcırdatma olup olmadığını, diş eti durumunuzu ve varsa metal hassasiyetinizi birlikte değerlendirir. Ön dişlerde yalnızca ön yüzeyi kaplayan lamineler gibi daha az doku kaldırılan seçenekler de konuşulabilir, ancak bunlar her durum için uygun olmayabilir; bazı dişlerde kaplama yerine laboratuvarda parça hâlinde hazırlanan dolgular (inley ve onley) da alternatif olabilir. Kaplama öncesinde dişte çürük, eski bir dolgu ya da diş eti iltihabı varsa bunların tedavisi çoğu zaman önce planlanır. Seçeneklerin her birinin beklenen faydası, sınırları ve olası riskleri muayene sonrasında size açıklanır ve karar birlikte verilir.
Hangi malzeme seçilirse seçilsin, kaplamanın altında kendi dişiniz vardır ve kaplama kenarında çürük gelişebilir. Günde iki kez florürlü macunla fırçalama, kenarların diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizlenmesi ve düzenli kontroller kaplamanın kullanım süresini destekler. Bu süre kişiden kişiye değişir; ağız hijyeni, sıkma alışkanlığı, beslenme düzeni ve diş etinin sağlığı belirleyici etkenler arasındadır. Kaplamada kırılma, gevşeme, kenarda renk değişikliği ya da çiğnerken ağrı fark ederseniz kontrol tarihini beklemeden hekiminize başvurmanız önerilir.
- Kaplanacak dişin ön mü arka mı olduğunu ve görünüme ilişkin beklentinizi hekiminizle konuşun.
- Gece diş sıkma veya gıcırdatma alışkanlığınız varsa muayenede mutlaka belirtin.
- Bilinen bir metal hassasiyetiniz ya da alerjiniz varsa bunu önceden söyleyin.
- Geçici kaplama döneminde yapışkan ve sert yiyeceklerden kaçının.
- Kaplama kenarlarını her gün diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizleyin.
- Kaplamalı dişlerinizi de düzenli kontrollere dâhil edin.
Bu bölümdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun yaklaşım muayene sonrasında hekiminizle birlikte belirlenir.
